คน - เขื่อน - น้ำ - ป่า กาแล็กซี
โลกไม่เคยหยุดนิ่งและเปลี่ยนแปลงเสมอ
ด้านหนึ่งของโลกอาจดูโหดร้าย
แต่อีกด้านหนึ่งของโลกก็ยังคงงดงามอยู่
มาช่วยกันสร้างด้านที่โหดร้ายให้สวยงาม
มาช่วยกันสร้างโลกให้น่าอยู่และมีความหวังมากขึ้น
นี่คือภารกิจของ "สารคดี"
สารคดีฉบับที่ ๖๒ /เมษายน / ๒๕๓๓
ข้างต้นคือวรรคสุดท้ายของบทบรรณาธิการนิตยสาร "สารคดี" ฉบับที่ ๖๒ หากแต่เป็นฉบับแรกที่คุณวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ได้ลงมานั่งเก้าอี้บรรณาธิการอย่างเต็มตัว มาลองนับรวมอายุแต่แรกเริ่มของนิตยสาร "สารคดี" แล้วก็เห็นว่าจะต้องมี ๒๒ ปีได้ (นับเริ่มตั้งแต่ปี ๒๕๒๘) หากเปรียบเป็นคนก็กำลังเป็นหนุ่มเป็นสาวที่มีทั้งพลังมีทั้งแรงเหลือกินเหลือใช้เลยทีเดียว คน - เขื่อน - น้ำ - ป่า - กาแล็กซี เป็นหนังสือรวบรวมบทบรรณาธิการของสารคดีนับตั้งแต่ปี ๒๕๓๓ เรื่อยมาจนถึงปี ๒๕๔๖ โดยเนื้อหาส่วนใหญ่เห็นจะหนักไปทางเรื่องราวของป่าไม้และเขื่อนเป็นหลัก มีบ้างบางช่วงที่เอ่ยถึงบุคคลสำคัญและสถานการณ์โลกที่เปลี่ยนแปลง และแน่นอนการเปลี่ยนแปลงของโลกหรือของเมืองย่อมยังผลกระทบเข้ามาสู่ป่าไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ฉบับที่ ๗๐/ ธันวาคม ๒๕๓๓ / สนามกอล์ฟ ๑,๐๐๐ ไร่ ใช้น้ำวันละ ๓,๐๐๐ ลูกบาศก์เมตร ในการทำหญ้าให้เขียวขจี ในขณะที่ชาวนาใช้น้ำเพื่อปลูกข้าวให้เรากินเพียงบางฤดูกาลเท่านั้น แต่สนามกอล์ฟใช้น้ำทุกวัน (ประมาณกันว่าประเทศไทยต้องการสนามกอล์ฟถึงพันกว่าแห่งเพื่อรองรับนักกอล์ฟทั้งไทยและเทศ ซึ่งสนามกอล์ฟหนึ่งแห่งให้พื้นที่ประมาณพันไร่) ฉบับที่ ๒๔/ มีนาคม ๒๕๓๖ / สนามกอล์ฟขนาดสิบแปดหลุม มีพื้นที่ประมาณหนึ่งพันสองร้อยไร่ ใช้น้ำรดสนามหญ้าและพื้นที่อื่นๆวันละ ๕,๐๐๐ ลูกบาศก์เมตร ปีหนึ่ง ๆ ใช้ ๑.๘ ล้านลูกบาศก์เมตร ทั่วทั้งประเทศมีสนามกอล์ฟประมาณสองร้อยแห่ง ดังนั้นสนามกอล์ฟทั่วประเทศจึงใช้น้ำถึงปีละ ๓๖๐ ล้านลูกบาศก์เมตร (สนามกอล์ฟร้อยละเก้าสิบไม่สามารถกักเก็บน้ำได้พอสำหรับสนามตัวเอง อ้าว? แล้วเขาเอาน้ำจากไหนละ รายการจุดเปลี่ยนช่วยด้วยขอรับมีคนขโมยน้ำชาวนา) ไม่ใช่แค่เรื่องของการใช้น้ำเท่านั้น การใช้ไฟฟ้าหรือกระดาษที่เกินความจำเป็นก็ส่งผลกระเทือนให้กับเจ้าป่าเจ้าเขาไม่แพ้กัน หากท่านเคยเป็นผู้หนึ่งที่ชอบหยิบเอกสารแจกหรือรับเอกสารแจกทั้งหลายที่มีคนมายืนแจก หยิบมาดูผ่าน ๆ เดินห่างจากจุดเกิดเหตุมาไม่กี่ก้าวแล้วก็หย่อนกระดาษอายุการใช้งานสั้นนั้นลงถังขยะ อย่างไม่แยแสแล้วละก็โปรดทราบไว้ว่า ฉบับที่ ๘๖/ เมษายน ๒๕๓๕ / ข้อมูลล่าสุดรายงานว่า การผลิตกระดาษหนึ่งตันต้องใช้ต้นไม้ถึง ๑๗ ต้น ใช้กระแสไฟฟ้า ๔,๑๐๐ กิโลวัตต์ต่อชั่วโมง ใช้น้ำมัน ๓๑,๕๐๐ ลิตร และปล่อยคลอรีนเป็นของเสียอีกไม่น้อยกว่า ๗ กิโลกรัม (อ่า..ชั่วโมงละ ๗ กิโลกรัมเชียว) ฉบับที่ ๗๗/ กรกฏาคม ๒๕๓๔ / มนุษย์อย่างพวกเราเห็นแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นที่ระบายความทุกข์เสียจริง ๆ มีการสำรวจพบว่าคนเมืองกรุงใช้น้ำเฉลี่ยวันละ ๒๐๐ ลิตร ตั้งแต่ อาบ ซักผ้า ขับถ่าย และใช้ในครัว (ส่วนพวกที่อาศัยคอนโดมิเนียมใช้มากถึงวันละ ๕๖๐ลิตร) คิดเสียว่ามีประชากรในกรุง ๘ ล้านคนแสดงว่าวันหนึ่งเราปล่อยน้ำเสียลงน้ำถึงวันละ ๑,๖๐๐ ล้านลิตร ฉบับที่ ๗๒/ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๔ /เราสร้างศูนย์การค้ามากมายหลายแห่งโดยติดตั้งเครื่องปรับอากาศนับไม่ถ้วน เพื่อให้เราได้เดินช็อปปิ้งได้อย่างสบาย แต่เราหารู้ไม่ว่า ศูนย์การค้าที่สร้างขึ้นมาแต่ละหลังกินไฟประมาณ ๘-๑๐ เมกะวัตต์ หากสร้างสักแปดแห่ง เราต้องสร้างเขื่อนแก่งกรุงขึ้นอีกหนึ่งเขื่อน ที่กำลังผลิตไฟฟ้าขนาด ๘๐ เมกะวัตต์ เรามีสถานช็อปปิ้ง เดินเล่น กินอาหารเพิ่มขึ้นประมาณแปดแห่ง โดยแลกกับพื้นที่ป่าดงดิบที่ถูกทำลายจมใต้น้ำ ๒๕,๐๐๐ ไร่ และต้นไม้ต้องตายไปกว่า ๒๐๐ ล้านต้น ไม่รวมสัตว์ป่าอีกมากมายที่ต้องล้มตายลงอย่างไม่รู้อีโหน่อีเหน่เพื่อเขื่อนที่จะมาผลิตไฟฟ้าให้เราได้สุขสบายกัน เมื่อว่ากันตามนี้แล้วเนื้อหาภายในหนังสือเล่มนี้จึงมิได้เป็นเพียงการรายงานสถานการณ์ว่า ตอนนี้เดี๋ยวนี้สภาพป่าไม้ที่เหลืออยู่เป็นเช่นไร ในขณะเดียวกันนั้นคุณวันชัยผู้เขียนยังพยามอย่างยิ่งที่จะโยงความสัมพันธ์ที่เกี่ยวเนื่องระหว่างพฤติกรรมของคนเมืองที่ส่งผลกระทบต่อป่าไม้ ให้ผู้อ่านได้เกิดความรู้สึกว่าตัวเองมีส่วนทำให้ป่าไม้เปลี่ยนไป ได้เกิดสำนึกขึ้นได้ว่าตัวเองจะทำสิ่งใดได้บ้างให้ป่าไม้ดีขึ้น จากนี้เราลองมาดูสิ่งที่เราสูญเสียไปและอะไรเกิดขึ้นบ้างกับกลุ่มคนที่คอยพิทักษ์ป่าไม้ ในช่วง ๑๔ ปีในเนื้อหาของหนังสือ ฉบับที่ ๖๗/ กันยายน ๒๕๓๓ / ๑ กันยายน ๒๕๓๓ วันที่ สืบ จากไป สัตว์ป่าเมืองไทยพากันสะอื้นไห้ราวกับกำพร้าพ่อที่เคบปกป้องชีวิตของพวกมัน ฉบับที่ ๗๕/ พฤษภาคม ๒๕๓๔ / กลางดึกของคืนวันที่ ๔ มิถุนายน ๒๕๓๒ อาวุธสงครามนานาชนิดของคนใจบาป ตั้งแต่ปืน ค. เครื่องยิงลูกระเบิดเอ็ม.๑๖ และปืนอาก้า ก็ระดมยิงเข้าใส่ธุดงสถานธรรมจิต ที่ป่าดงใหญ่ ขณะที่หลวงพ่อประจักษ์กำลังจำวัดอยู่ ฉบับที่ ๑๓๑/ มกราคม ๒๕๓๙ / นายปั่น เป็นหัวหน้าคนงานประจำเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยผาช้างจังหวัดพะเยา ตั้งแต่ปีพ.ศ.๒๕๓๓ และเมื่อเวลา ๐๙.๐๐ น. ของวันที่ ๖ พฤศจิกายนที่ผ่านมาขณะที่นายปั่นขี่มอเตอร์ไซค์ออกจากบ้านพักเพื่อไปทำงานในเขตฯ ก็ถูกคนร้ายรอบยิงจนถึงแก่ความตาย วสันต์ แสงอาวุธ เจ้าพนักงานป่าไม้ที่ถูกยิงตายคาบ้านพักในเขตอำเภอท่าปลาจังหวัดอุตรดิตถ์ เมื่อวันที่ ๒๘ พฤศจิกายนที่ผ่านมา วสันต์ถูกคนร้ายยิงเพราะไม่อนุญาตให้นำไม้เถือนออกจากป่า ฉบับที่ ๑๓๖/ มิถุนายน ๒๕๓๙ / นายเสริฐ พรรณา เจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าคนหนึ่ง ณ อุทยานแห่งชาติเขาหลวงจังหวัดนครศรีธรรมราช เข้าจับกุมชาวบ้านที่บุกรุกพื้นที่ป่า ปรากฏว่าญาติของผู้ต้องหาไม่พอใจนายเสริฐที่ปฏิบัติหน้าที่ตรงไปตรงมา จึงบันดาลโทสะใช้ปืนลูกซองยิงเข้ากลางหลังนายเสริฐตายคาที่ วันต่อมาผมไปที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองแสง จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งมีพื้นที่ป่าถึง ๗๒๒,๐๙๖ ไร่ และมีอาณาเขตติดต่อกับอุทยานแห่งชาติเขาสก อุทยานแห่งชาติแก่งกรุง เขตรักษาพันธุ์สัตว์คลองนาคา และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองยัง รวมแล้วมีพื้นที่สองล้านกว่าไร่ ถือเป็นป่าผืนใหญ่ที่สุดในภาคใต้ที่ยังคงอุดมสมบูรณ์อยู่ หลังจากที่พื้นที่ป่าบางส่วนถูกนำไปทำอ่างเก็บน้ำของเขื่อนเชี่ยวหลาน เมื่อต้นปีที่ผ่านมา นายอรุณ สุขเหลือง เจ้าหน้าที่ป่าไม้คนหนึ่งถูกคนร้ายดักยิงด้วยปืนลูกซองตายคาที่ขณะขี่จักรยานยนต์ไปทำงาน เจ้าหน้าที่เล่าให้ฟังว่า นายอรุณเคยถูกขู่ฆ่าหลายครั้งแล้ว แต่นายอรุณยังออกตรวจป่าทุกวัน ในที่สุดก็ได้รับกระสุนปืนเป็นรางวัลสำหรับงานรับจ้างเฝ้าป่า ฉบับที่ ๑๕๐/ สิงหาคม ๒๕๔๐ / กลางดึกวันที่ ๑๙ มิถุนายน ๒๕๔๐ เสียงปืนหนึ่งนัดดังขึ้นในห้องทำงานของป่าไม้อำเภอสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา รุ่งเช้าตำรวจพบร่างอันไร้วิญญาณของ คุณสิริภัทร นันทะวงษ์ สภาพศพมีรอยกระสุนเข้าที่ขมับขวาทะลุขมับซ้าย มือขวายังกำปืนขนาด .๓๕๗ ไว้แน่น เมื่อไม่นานมานี้ เจ้าหน้าที่ป่าไม้ได้ปะทะกับผู้คุมการตัดไม้ เจ้าหน้าที่พบว่าอาวุธปืนเอ็มสิบหกที่ยึดได้มานั้นเป็นอาวุธของทางราชการ ในการประชุมหลายครั้งสิริภัทรเคยแสดงความหนักใจที่เจ้าหน้าที่ร่วมขบวนกับกลุ่มต่าง ๆ บุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อจับจองการเป็นกรรมสิทธิ์ โดยหวังจะได้ สปก.๔-๙๘ คนในพื้นที่รู้ดีว่า อดีตเจ้าหน้าที่ระดับสูงของอำเภอนี้เป็นนายหน้าเล่นที่ดินให้นักการเมืองชื่อดัง คุณมาลี นันทะวงษ์ ภรรยาผู้ตายเล่าว่า ก่อนตายสิริภัทรบ่นเรื่องงานให้ฟังหลายครั้งทำนองว่า จะให้พี่ทำแบบนี้ พี่ทำไม่ได้หรอก ไม่มีใครรู้ว่าสิริภัทรถูกบีบบังคับด้วยเรื่องอะไร ห่างไกลจากเมืองหลวงไปนั้น ไม่ทราบว่ามีอีกกี่ชีวิตที่กำลังดับลงและกี่ครอบครัวที่เสียน้ำตาให้กับผู้พิทักษ์ป่า ในขณะเดียวกันที่คนเมืองกำลังร้ำให้โอดครวญถึงใครบางคนที่กำลังจะต้องก้าวออกจากบ้านอะคาเดมี แฟนตาเชีย ((สาธุ..เมืองไทย)) ตลอดระยะเวลา ๑๔ ปีที่ผ่านมาบ้านเมือง, คน, โลก เปลี่ยนแปลงไปอย่างที่สามารถรู้สึกได้เมื่อได้อ่านหนังสือเล่มนี้จนจบ และยิ่งรู้สึกสะท้อนใจเข้าไปอีกเมื่อลองนึกถึงสภาวการณ์ปัจจุบันที่เป็นอยู่ นับตั้งแต่ปี ๒๕๔๖ จนถึงปี ๒๕๕๐ นี้ มีหลายอย่างดีขึ้นในแง่ที่ว่าคนเราเริ่มรู้ว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นนั้นใกล้ตัวเกินกว่าที่จะวางเฉย ส่วนหนึ่งได้รับผลบุญมาจากภาวะโลกร้อนที่คนทั่วทั้งโลกออกมาแสดงจุดยืนและเร่งหาหนทางป้องกันอย่างเป็นวาระของโลกก็นะ กระแสเขาแรงจริง ๆ แต่ในวาบหนึ่งของความคิดก็เกรงว่า เรื่องของป่าไม้จะไม่ต่างอะไรกับ ถุงยางอนามัย หรือ พระไตรปิฎก เหมือนกันยังไงหรือขอรับ??? ก็เพราะว่าทั้ง ๆ ที่เรารู้ว่ามันเป็นเรื่องที่ดี เป็นสิ่งที่ดีแต่เราก็ยังไม่สนใจนะสิขอรับ ฉบับที่ ๑๕๓/ พฤศจิกายน ๒๕๔๐ / เมื่อเร็วนี้ มีข่าวเล็ก ๆ ปรากฏในหน้าหนังสือพิมพ์ว่า กรมป่าไม้มีแนวความคิดที่จะดำเนินการปรับปรุง "ร่างระเบียบกรมป่าไม้ว่าด้วยการอนุญาติให้เอกชนเข้าไปดำเนินกิจการท่องเที่ยวและพักอาศัยในอุทยานแห่งชาติ" กรมป่าไม้ให้เหตุผลว่า หากมีการแก้กฏระเบียบเพื่อให้เอกชนสามารถเช่าพื้นที่อุทยานแห่งชาติได้อย่างถูกต้องตามกฏหมาย ก็จะช่วยยุติปัญหาการบุกรุกพื้นที่อุทยานฯได้ และยังทำให้กรมป่าไม้มีรายได้จากการให้เช่าพื้นที่อุทยานฯอีกด้วย แม้ว่าหนังสือเล่มนี้จะมีอายุมากพอดู (พิมพ์เมื่อปี ๒๕๔๖) แต่เรื่องราวเหล่านี้นับว่าไม่เก่าเลยแถมยังเป็นเรื่องใกล้ตัวเสียอีก และนอกจากจะมีเรื่อราวการเปลี่ยนแปลงของป่าไม้แล้ว ก็ยังมีเรื่องราวของบุคคลสำคัญ ๆ ของเมืองไทยและต่างประเทศ เป็นประวัติและเรื่องราวโดยสังเขปที่สามารถเรียนรู้ศึกษาเพื่ออ้างอิงงานเขียนได้เป็นอย่างดี เมื่ออ่านจบหน้าสุดท้ายแล้วย้อนดูปกหลังของหนังสือ ข้าพเจ้าต้องชูสองมือขึ้นเพื่อแสดงประชามติ เพราะเห็นด้วยกับคำนิยมของ คุณภิญโญ ไตรสุริยธรรมา แห่งสำนักพิมพ์ OPEN จริง ๆ งานเขียนของคุณวันชัยนอกจากจะครบถ้วนด้วยข้อมูลที่หนักแน่น การลำดับเรื่องที่เข้าใจง่าย และทัศนะที่ชัดเจนแล้ว จำนวนไม่น้อยสร้างความสะเทือนใจให้กับผู้อ่านในขณะเดียวกับงานประพันธ์ชั้นดี บทบรรณาธิการของคุณวันชัยจึงถึงพร้อมซึ่ง ความจริง ความดี และ ความงาม ตามแบบฉบับ ซึ่งไม่เฉพาะบทบรรณาธิการที่ดีเท่านั้น แต่งานเขียนที่ดีควรจะเป็น
ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา-บรรณาธิการ
สุดท้ายแล้วหวังว่าเรื่องราวของ คน เขื่อน น้ำ ป่า กาแล็กซี จะช่วยสร้างความเข้าใจและเปลี่ยนอะไรได้บ้างไม่มากก็น้อยในด้านพฤติกรรมและความคิด และท้ายสุดจริง ๆ แล้ว ข้าพเจ้าขอแสดงความคารวะต่อผู้พิทักษ์ป่าผู้จากไปพร้อมเสียงปืนทุกนามว่า ผู้ที่หว่านเมล็ดแห่งคุณธรรม จะได้เก็บเกี่ยวความเคารพนับถือ
ลีโอนาร์โด ดาวินชี
ด้วยจิตคารวะเช่นเคยขอรับ ·
คน - เขื่อน - น้ำ - ป่า กาแล็กซี : บันทึกการเปลี่ยนแปลงของโลกและมนุษย์
ผ่านบทบรรณาธิการ ๑๔ ปีของ สารคดี
วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ เขียน
เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ (ISBN) 974-91295-0-4
 [อ่าน Book Review ในฉบับอื่น]
| 
ผู้เขียน 
www.winbookclub.com
[สืบศิลป์] โดย กีรติ
