 |
ตอบโดย อานันท์ ประทีฯ เมื่อ: 2009-08-24 11:28:52 |
เหตุผลส่วนตัวอยู่เหนือหน้าที่ได้หรือไม่?
สวัสดีวันอาทิตย์ ปีที่ ๔ อาทิตย์ที่ ๒๒

สองสามอาทิตย์ก่อนก่อนผมจะเดินเข้าซูเปอร์มาร์เก็ตแวะไปเตร็ดเตร่ที่แผนกขายซีดีเพลงและภาพยนตร์ ผมชอบเข้าไปดูแผ่นดีวีดีลดราคา แต่ก็ไม่ทุกครั้งเสมอไปที่จะพบเจอเรื่องที่ถูกใจอยากซื้อเก็บ, เช่นกันกับอาทิตย์นั้นเดินค้นจนกระบะสุดท้ายยังไม่พบ แต่แล้วสายตาก็ไปสะดุดที่ เหยื่ออธรรม Les Miserables
ไม่ใช่เหยื่ออธรรมฉบับที่แสดงนำโดย Liam Neeson (Valjean) กับ Geoffrey Rush (Javert) แต่เป็น Gerard Depardier (Valjean) กับ John Malkovich (Javert) พลิกดูราคาแล้วไม่ต้องตัดสินคิดใจนาน ราคาพิเศษ ๔๙ บาท หยิบไปจ่ายเงินทันที
เป็นเรื่องที่ช่วยไม่ได้ที่ผมจะพยายามเอาแผ่นที่ซื้อซึ่งกำกับการแสดงโดย Josee Dayan ไปเทียบกับฉบับของ Bille August (Neeso, Rush นำแสดง) กล่าวจากความรู้สึก ผมว่าฉบับของ August ดีกว่ามาก ทั้งในเรื่องของฉากตลอดถึงตัวผู้แสดง นอกจากสองคนแรกที่เอ่ยถึงแล้วยังมี Uma Thurman (Fantine) และ Claire Danes (Cosette) ร่วมแสดงสมทบ ส่วนของ Dayan ล่ะ Depardier ผมเคยชมผลงานของเขาเพียงเรื่องเดียว คือ 1492 : Conquest of Paradise (อัตชีวประวัติของ Christopher Columbus) สำหรับ Malkovich นั้นแม้จะคุ้นชื่อแต่ก็ไม่เคยชมผลงานของเขามากนัก
เพื่อจะชมหนังให้สนุกและได้อรรถรสต้องเลิกคิดเปรียบเทียบ และปล่อยใจให้จมดิ่งไปกับภาพเคลื่อนไหวเบื้องหน้า อะไรก็ไม่สำคัญเท่าเนื้อหาที่ผู้สร้างภูมิใจนำเสนอ
...
Les Miserables ในฉบับของ Josee Dayan ให้มิติของ Javert เด่นชัดมากกว่า Valjean ไม่มีสิ่งใดมาเป็นมาตรวัดว่าอย่างไรถึงว่ามากว่า กล่าวจากความรู้สึก Dayan ให้ผมรู้จักและเข้าใจ Javert มากขึ้นกว่า August
ภายใต้สีหน้าและแววตานิ่งเฉยของ Javert ในการแสดงของ Malkovich ดูผ่าน ๆ ก็เหมือนผู้ใหญ่ใจดีแต่ยากแก่การคาดคะเน ต่างจาก Rush ที่มองปราดเดียวก็รู้ได้ทันทีว่าเอาเรื่องทุกครั้ง
Javert เป็นคนที่จัดอยู่ในประเภทความคิดสุดโต่ง ยึดมั่นแต่ในหลักการ มองโลกอย่างมีแค่เพียงสีขาวกับดำ ถ้าพูดอย่างสมัยปัจจุบันคือ ยึดแต่หลักนิติรัฐ ไม่สนใจหลักนิติธรรม จนดูเหมือนกับว่าบุคคลผู้นี้ไม่รู้จักคำว่าเมตตา ไปจนกระทั่งมนุษยธรรม!
Javert มีทัศนคติต่อผู้ที่กระทำผิดและถูกคุมขังว่า คนพวกนี้อย่างไรก็ต้องทำผิดอีกซ้ำแล้วซ้ำเล่า ไม่เชื่อว่าจะกลับตัวกลับใจเป็นคนดีได้ ขนาด Valjean พ้นโทษออกมาหลายสิบปี ได้รับเลือก (หรือแต่งตั้ง?) ให้เป็นนายกเทศมนตรีก็ยังไม่สามารถลบล้างความเชื่อสุดโต่งนั้นได้
แต่ทว่าความสุดโต่งของ Javert ก็ไม่ได้เลวร้ายไปหมดทุกบททุกตอนเสียทีเดียวนัก เขายังเปิดและให้โอกาสต่อผู้ที่กำลังคิดหรือยังไม่ได้ลงมือกระทำทำความผิด เช่นตอนที่เขาพบ Fantine เดินเร่ขายตัวข้างถนนหลังจากถูกไล่ออกจากงาน เขาไล่เธอไปแล้วกำชับว่าหากเห็นอีกครั้งจะจับกุม หรืออีกฉากหนึ่งตอนที่ไปตามจับ Valjean ที่โรงเตี๊ยมที่ซึ่ง Valjean เดินทางไปรับตัว Cosette สอบสวนเจ้าของโรงเตี๊ยมไปมาจนทราบว่าเจ้าของโรงเตี๊ยมได้ขาย Cosette ให้กับ Valjean เท่านั้นเองเขาสั่งลูกน้องจับกุมทันที ไม่เปิดโอกาสให้มีการเจรจาต่อรองใด ๆ และมิพักต้องพูดถึงเรื่องเงินสินบาทคาดสินบน
ด้วยลักษณาการเช่นนี้ของ Javert ผมบังเกิดความคิดขึ้นมาว่า หากเจ้าหน้าที่พิทักษ์สันติราษฎร์เป็นอย่างเขาจะเป็นอย่างไร?
แน่ละ มันคงดีอย่างเสียอย่าง แต่จะดีโดยไม่เสียก็ต้องให้มีหลักพรหมวิหารสี่เข้าร่วมถ่วงดุล โลกนี้คงน่าอภิรมย์ชมชื่นขึ้นไม่น้อย
อย่างไรก็ตาม สุดท้าย Javert ผู้ซึ่งมองโลกว่ามีแค่สีขาวกับดำ ยึดมั่นในหลักนิติธรรม ไม่เคยบกพร่องต่อหน้าตลอดชีวิตการทำงานก็หนีไม่พ้นสัจธรรมที่ว่า ใดใดในโลกนี้ไม่จีรัง
ครั้งแรกและครั้งเดียวที่เขาบกพร่องในหน้าที่ เป็นการบกพร่องโดยการยินยอมพร้อมใจของตัวเอง เขาปล่อย Valjean ให้เป็นอิสระ (เลิกจองเวร) จะด้วยยอมจำนนต่อการพยายามดำรงชีวิตเป็นคนดีของ Valjean หรือเริ่มมองเห็นโลกมีมากกว่าสองสี หรือจะอะไรก็ตาม โทษทัณฑ์ที่เขาจะต้องรับต้องถึงแก่ชีวิต เป็นการลงทัณฑ์ที่เขาตัดสินด้วยตัวเอง
จุดจบของเขาผมคิดว่ายุติธรรมสำหรับคนอย่างเขา (อย่างน้อยเขาก็เลือกเองไม่มีใครบังคับนี่) กระนั้นก็อาจมีคนเห็นแย้งต่างออกไปก็ได้ว่าเขาควรจะมีชีวิตอยู่ต่อไป เพื่ออะไร เพื่อจะต้องจมอยู่กับความเจ็บปวดจากการพังทลายของหลักการของตัวเอง หรือหากเขาปรับใจได้ มองโลกในมุมมองใหม่ว่ามันไม่ได้มีแค่สีขาวกับดำ เขาอาจค้นพบบางอย่างที่เรียกว่า ความสุข
นั่นเป็นมุมมองที่เรามองเขา แน่ละ เขาคิดไม่เหมือนเรา หรือไม่คิดมากอย่างเรา
Javert ผู้ยึดมั่นในหลักการ วาระสุดท้ายก็ต้องจบด้วยหลักการ การลงโทษตัวโดยการประหารชีวิตตัวเองผิดถูกบาปกรรมอย่างไรคนอย่าง Javert ก็ยังมีคุณค่าพอให้ได้นับถือ
...
ผมไม่แน่ใจว่าในฉบับของ August ฉากจบจะจบตรงที่ Valjean ได้รับอิสรภาพจาก Javert หรือไม่ แต่สำหรับฉบับของ Dayan ฉากจบเป็นวาระสุดท้ายแห่งชีวิตของ Valjean
เป็นฉากสุดท้ายแห่งชีวิตที่ตรงกันข้ามกับ Javert อย่างหน้ามือเป็นหลังมือ ห้อมล้อมด้วยความรักจากคนรอบข้าง ทั้งลูกสาว (Cosette) และลูกเขย (Marius)
ดู Les Miserables จบ ผมอดคิดเปรียบเทียบฉากวาระสุดท้ายแห่งชีวิตของ Javert ในฉบับของ August มิได้
August ให้ Javert ใส่กุญแจมือแล้วกระโดดลงแม่ ตู้ม! ส่วน Dayan ให้เดินลงแม่น้ำอย่างช้า ๆ (เหมือนนางเอกหนังไทยยุคหนึ่งที่นิยมเดินลงทะเลพยายามฆ่าตัวตายหนีปัญหาชีวิต หรือกหัก) แม้ไม่ชอบแบบหลังแต่อย่างน้อยก็ได้รู้ว่า Javert บันทึกข้อความอะไรไว้ก่อนจะลงทัณฑ์ตัวเอง ซึ่งแบบแรกนั้นมีแต่เพียงให้เราเห็นว่าเขาแค่นั่งเขียนบันทึก
เรียนท่านอธิบดีกรมตำรวจ ท่านทราบเสมอถึงการรับผิดชอบหน้าที่ของผม และความจงรักภักดีต่อกษัตริย์ แต่ในวันนี้ความเชื่อมั่นของผมได้พังทลาย ผมควรโทษอะไร หรือใคร เราให้เหตุผลส่วนตัวอยู่เหนือหน้าที่ได้หรือไม่ ถ้าเหตุผลเหล่านี้ชี้นำเป็นแรงจูงใจเบื้องต้น อดีตนักโทษที่ต้องติดคุกตลอดชีวิตพบเส้นทางความถูกต้องได้ ทำเราคนหนึ่งที่ตลอดชีวิตมุ่งมั่นกับสิ่งที่คิดว่าเป็นความยุติธรรมลังเลระหว่างความผิดสองอย่าง ความผิดที่ปล่อยให้นักโทษหนีไป กับความผิดที่ยิ่งเลวร้ายในการจับเขา ผมจะให้ท่านตอบคำถามเหล่านี้ ผมรู้สึกว่าผมไม่อาจทำเช่นนั้นได้...ชาแวรต์
เราให้เหตุผลส่วนตัวอยู่เหนือหน้าที่ได้หรือไม่?...·
๒๒ ส.ค. ๕๒

Les Miserables (2000) TV mini-series
Writer : Didier Decoin (written by)
Victor Hugo (novel)
Director : Josee Dayan
Cast : Gerard Depardier John Malkovich
(www.imdb.com)
|