ตัวละครอาชญากร 'นีล แม็คคอลีย์' ในหนังเรื่อง Heat (1995) บอกตำรวจที่กำลังหาทางจับเขาว่า เขาถือหลักประจำชีวิตว่า ไม่ผูกมัดตัวเองกับใครหรืออะไร คนอย่างเขาต้องสามารถ "เดินออกไปภายใน 30 วินาที" เมื่อเขาสัมผัส 'ความร้อน' ใกล้ๆ คืออันตรายที่มาเยือน

หมายความว่าเขาสามารถทิ้งบ้านช่อง คนรัก และหนีไปทันทีที่สัมผัสอันตราย

ดังนั้นเขาจึงไม่ต้องการผูกมัดตัวเองกับใคร

แต่ในที่สุดเขาก็ตกหลุมรัก แต่ก็เลือกหนีไปใน 30 วินาที แต่ท้ายที่สุด ก็นำไปสู่ความตายของเขา

แต่บางทีเราอาจใช้หลักคิด "เดินออกไปภายใน 30 วินาที" กับความตายของเราเองได้

'30 วินาที' นี้คือมรณานุสติ

ก่อนเราหลับไปในแต่ละคืน ให้ลองคิดว่ามันคือ 30 วินาทีสุดท้าย เรากำลังก้าวออกไปจากโลกใบนี้โดยไม่มีความผูกพัน จากครอบครัว จากคนรัก แต่จากไปด้วยความเข้าใจสัจธรรมของความตายที่มาเยือนเราทุกคน

จิตพ้นความยึดติด ยึดมั่นถือมั่น และเป็นอิสระ

มีคำสอนของอาจารย์เซนอย่างหนึ่งว่า ให้นอนหลับทุกคืนเสมือนหนึ่งเป็นการตาย ปล่อยวางทุกอย่าง

หากเราตายไปในคืนนั้น ก็จากโลกไปอย่างสงบ

หากเราตื่นขึ้นมาอีกในวันรุ่ง วันใหม่ก็คือโบนัสแห่งชีวิต

นี่ก็คือปรัชญาญี่ปุ่น อิคิงะอิ คือคุณค่าของการมีชีวิต

เมื่อได้ชีวิตมาอีกหนึ่งวัน ก็เห็นคุณค่าของวันใหม่นั้น และอยากทำอะไรดีๆ

ด้วยวิธีคิดแบบนี้ เราอาจมองโลกวันใหม่ด้วยความขอบคุณ มองเห็นทุกอย่างที่ผ่านเข้ามาในวันนั้นเป็นเรื่องสวยงาม เพราะเรามีเวลาบนโลกอีกแค่วันเดียว ก่อนที่เราจะก้าวเดินออกจากโลกใน 30 วินาทีอีกครั้ง

วินทร์ เลียววาริณ
22-6-26

หลายสิบปีนี้ ผมบ่นว่าละครไทยไม่ไปไหน บ่นจนเลิกบ่น หลังจากได้ยินนายทุนให้เหตุผลเดิมๆ ว่า คนดูไม่ชอบหนังที่ต่างออกไป ผมเขียนในหนังสือ หัวกลวงในหลุมดำ ว่า "หากตีสามคืนนี้ผู้ผลิตละครโทรทัศน์ทุกรายถูกมนุษย์ต่างดาวจับไปล้างสมอง และวันพรุ่งนี้หันมาผลิตแต่หนังคุณภาพระดับสารอาหารครบห้าหมู่ คนดูจะเลิกดูหรือ"

สิ่งที่เกิดขึ้นคือเรารีไซเคิลงานเดิม มีแต่ละครชิงรักหักสวาท ตบตีแย่งผู้ชาย ซ้ำแล้วซ้ำอีก เราเดินตามหลังวงการภาพยนตร์เกาหลีใต้ราว 100 ปีแสง

เราไม่สามารถสร้างหนังตำรวจเลว พระชั่ว ข้าราชการทุจริต ครูเลว มักไม่ผ่านการเซ็นเซอร์ เพราะ "ไม่เหมาะสมกับศีลธรรมอันดี" ขณะที่หนังเกาหลีสร้างเรื่องตำรวจชั่ว ข้าราชการชั่ว นักการเมืองชั่ว ไร้ขีดจำกัด เพราะหนังสะท้อนความจริงได้

แต่เมื่อวงการหนังโลกเปลี่ยน ค่ายสตรีมมิงทำให้ข้อจำกัดของการเล่าเรื่องที่ในประเทศหนึ่งๆ ทำไม่ได้หายไป สตรีมมิงกลายเป็นพื้นที่สากล

และนี่ทำให้ซีรีส์เรื่องหนึ่งของไทยได้เกิด

ทนายปีศาจ (Devil Lawyer)

ทนายปีศาจในเรื่องนี้คือตัวละคร ‘จิตตรี’ ทนายความที่ใช้เล่ห์กลอุบายทุกชนิดเพื่อชนะคดี ว่าความให้คนเลว สร้างพยานเท็จ หลักฐานเทียม ฯลฯ เทียบกับ Saul Goodman ใน Better Call Saul แล้ว Saul Goodman ก็เป็นนักบุญ

เปิดฉากแรกๆ ดูเป็นหนัง courtroom drama แต่เมื่อเดินเรื่องไปเรื่อยๆ มันกลายเป็นหนังการเมืองและหนังสะท้อนสังคม ผสมทริลเลอร์และดรามา

หนังจับประเด็นสังคม สิทธิมนุษย์ชน การค้ามนุษย์ ความเหลื่อมล้ำทางสังคม ความยุติธรรม และความอยุติธรรม ซึ่งล้วนเป็นประเด็นที่ปรากฏในงานวรรณกรรม ไม่ใช่เรื่องอ่านเล่น เวลาประกวดวรรณกรรมซีไรต์ ก็มีแต่ประเด็นเหล่านี้

โอกาสที่จะทำหนังโดยเล่นประเด็นทั้งหมดเหล่านี้เละมีสูง

แต่หนังเรื่องนี้รอด

ความแตกต่างของ ทนายปีศาจ จากหนัง courtroom drama อื่นๆ คือคอนเส็ปต์ใช้มารขจัดมาร หรือพิษข่มพิษ ใช้คนเลวปราบคนเลว แม้ว่าไม่จัดว่าเป็นคอนเส็ปต์ใหม่ (Dexter ฝนตกขึ้นฟ้า ก็ใช้คอนเส็ปต์นี้) แต่เมื่อนำมาใช้ในงานตระกูลนี้ ก็มีความสด

นอกจากความสดในคอนเส็ปต์ การนำเสนอก็มีความสดในหลายจุด เช่น เทคนิคการอธิบายฉากฆาตกรรมโดยใช้ซิมูเลชั่น น่าจะได้รับอิทธิพลจากฉากผู้หญิงชุดแดงในหนังเรื่อง The Matrix แม้ไม่ใช่ original แต่เมื่อใช้ในงานตระกูลฆาตกรรม กลับลงตัวดี

ฉากสำนักงานของทนายความที่ซ่อนในย่านทรุดโทรมก็แปลกใหม่ดี

หนังเรื่องนี้ใช้ซับพล็อตเปลืองมาก หลายซัพพล็อตก็ไม่จำเป็นและทำให้เรื่องยาวเกินไป แต่ก็ต้องชมคนเขียนบทที่สามารถเชื่อมทุกซับพล็อตเข้าด้วยกันแทบไร้รอยตะเข็บ และบทกระชับ

บทสนทนาเต็มไปด้วยแก๊ก one-liner และ tagline เช่น ฉากตัวละคร 'เมฆ' ขอจับมือ ‘ทนายจิตตรี’ เธอบอกว่า "จำเป็นหรือ" หลังจากจับมือ เธอบอกว่า "ดูหนังเยอะนะ" เป็นการแทรกอารมณ์ขันในหนังที่ไม่มีอะไรน่าขัน

อีกจุดหนึ่งที่น่าขำ คืออัยการใช้ผ้าปิดตาข้างเดียว เหมือนจะเป็นนัยว่า มองความจริงครึ่งเดียว หรือปิดตาด้านที่มองความจริง

คล้ายนวนิยาย กระบี่ใจพิสุทธิ์ ของกิมย้ง ตัวละครแทบทุกคนในเรื่องนี้เป็นสีเทา เทาอ่อนบ้าง เข้มบ้าง ดำบ้าง คนที่เทาก็อาจลดความเทาหรือเพิ่มความดำ คนที่ขาวก็เปลี่ยนเป็นเทา

ตัวละคร ‘ทนายจิตตรี’ คล้ายตัวละคร 'Elizabeth Sloane' ในหนังเรื่อง Miss Sloane มาก (รับบทโดย Jessica Chastain) เป็นหญิงแกร่ง ไม่กลัวใคร ชนกับทุกคน และใช้เซ็กซ์ชั่วคราวเพื่อผ่อนคลายความเครียดจากงานหรือความเก็บกด

ก็ถือโอกาสพูดถึงจุดหนึ่งที่ไม่มีใครพูดถึง คือฉากเซ็กซ์

โดยเนื้อหา ฉากเซ็กซ์ใน ทนายปีศาจ เป็นส่วนที่จำเป็นต่อเรื่อง แต่เป็นฉากเซ็กซ์ที่ค่อนข้างสะดุด เมื่อตัวละครหญิงไม่เปลือยในฉากที่น่าจะเปลือย

ในวงการหนัง นักแสดงหญิงฮอลลีวูดจะทำสัญญาก่อนถ่ายหนังว่าจะเปลือยหรือไม่เปลือย หรือจะเปลือยได้แค่ไหน นักแสดงหญิงจำนวนมากไม่ยอมรับบทที่ต้องเปลือย คนทำหนังก็แก้ด้วยการใช้ body double คือนักแสดงอีกคนที่รับจ้างเปลือยแทนให้

หากไม่ใช้ body double ก็ออกแบบฉากเซ็กซ์ให้เข้าใจว่านักแสดงหญิงเปลือยโดยไม่ต้องเปลือยจริง ยกตัวอย่างเรื่องเดิม Miss Sloane Jessica Chastain ไม่เปลือยกาย กล้องแค่โคลสอัพใบหน้าเธอแค่ไม่กี่วินาที เธอก็ขยับตัว ใช้ผ้าคลุมตัว เท่านี้ก็รู้ว่านี่เป็นฉากเซ็กซ์ ทำให้ฉากเซ็กซ์ดูเป็นธรรมชาติ

เอาละ นี่ย่อมไม่ใช่จุดสำคัญของเรื่อง

หนังเรื่องนี้ทำให้เรามองสังคมด้วยสายตาคู่ใหม่ มันถามว่าเราเห็นอะไรบ้าง เวลาเราเห็นสาวเสิร์ฟชาวพม่าในร้านอาหารกลางกรุง เราเห็นอะไรมากกว่านั้น?

ผู้รับเหมาคนหนึ่งเล่าให้ผมฟังว่า เมื่อเขาขนคนงานก่อสร้างชาวพม่าและเขมรกลับบ้านหลังจากทำงานมาทั้งวัน ก็พบด่านที่รอดักจับแรงงานที่เข้าเมืองโดยไม่มีใบอนุญาต แต่จะปล่อยหาก...

คนในวงการยุติธรรมคนหนึ่งเคยบอกผมว่า ทุกจุดในกระบวนการยุติธรรม มีช่องว่างให้สามารถบิดเบือนคดีได้

หนังชี้ว่าระบบนั้นบิดเบี้ยว ดังที่ตัวละครพูดว่า “เข้าใจหมดเลยว่าโลกนี้มันทำงานยังไง แต่กลืนมันไม่ลงจริงๆ”

ตัวละคร ‘ทนายจิตตรี’ เป็นเพียงภาพสะท้อนของเราทุกคน ตั้งคำถามกับผู้ชมด้วยว่า ผู้ชมเป็น 'ปีศาจ' หรือไม่ หากในบางท่อนของหนัง เราคนดูเชียร์คนทำผิด เราก็คือคนสีเทา

เราทุกคนเป็นสีเทาโดยที่เราไม่รู้ตัว เพราะเส้นแบ่งแยกปีศาจกับคนดีนั้นหนาแค่ไม่กี่อะตอม

ครับ นี่เป็นซีรีส์ที่สร้างความหวังใหม่ให้วงการหนังไทยว่า หากกล้าก้าวออกจากกรอบคิดและกติกาเดิมๆ ที่ว่า "คนดูไม่ชอบหนังที่ต่างออกไป" เราก็สร้างหนังดีได้ไม่แพ้เกาหลี

ข่าวดีคือนาทีนี้ระยะห่างของหนังไทยกับหนังเกาหลีลดไป 1 ปีแสง ถือว่าเป็นแสงสว่างแห่งความหวังที่ปลายอุโมงค์ของวงการหนังไทย

จบแล้วนะ

อ้อ! เกือบลืมไป จะถามผู้อ่านว่าบทวิจารณ์บทนี้แรงไปหรือไม่

ไม่ต้องนอกเรื่อง ตอบแค่ใช่หรือไม่

9/10
ฉายทาง Netflix

วินทร์ เลียววาริณ 
20-6-26

วินทร์ เลียววาริณ รวมบทรีวิวหนังจำนวนหลายร้อยเรื่องในหนังสือใหม่ บ้าหนัง 1-4 มีจำหน่ายในรูปอีบุ๊คที่เว็บไซต์ winbookclub.com และที่ MEB (คีย์คำว่า วินทร์ เลียววาริณ)

(มาตรการให้คะแนนของ วินทร์ เลียววาริณ : ความคิดสร้างสรรค์ + สาระ + ศิลปะการเล่าเรื่อง)

เมื่อ 23 ปีก่อน หนังไทยเรื่องหนึ่งสร้างความสดใหม่ให้วงการหนังบู๊ทั่วโลก คือเรื่อง องค์บาก ผลงานของ ปรัชญา ปิ่นแก้ว จุดเด่นคือมันเป็นทั้งหนังบู๊ และยังเป็น soft power ให้ประเทศไทย

หนังทำเงินทั่วโลกไป 20 ล้านเหรียญ ถือว่าไม่ธรรมดา

พล็อตคือพระพุทธรูปองค์บากประจำหมู่บ้านหนองประดู่ถูกขโมยตัดเศียรไป ชาวบ้านคนหนึ่งชื่อบุญทิ้ง อาสาออกตามหาไปจนถึงกรุงเทพฯ ต่อสู้กับวายร้ายและเจ้าพ่อมาเฟีย สู้กันทั้งเรื่องจนนำองค์บากคืนหมู่บ้านสำเร็จ

ผ่านไปหลายปี คือ 2011 มีหนังบู๊อินโดนีเซียเรื่องหนึ่ง The Raid เรื่องคนหนุ่มชาวอินโดนีเซียบุกตึกอพาร์ทเมนต์ของนักค้ายา สู้กับคนร้ายแบบเดียวกับที่ บรูซ ลี บุกเจดีย์ใน Game of Death

เรื่อง The Raid นี้ก็โด่งดัง ได้สร้างภาคต่อ

หนังแนวนี้เน้นคิวบู๊ ท่าการต่อสู้ที่สวยงาม เป็นส่วนหนึ่งของรากฐานให้หนังฮอลลีวูดอื่นๆ ที่ตามมาเป็นพรวน รวมทั้งชุด John Wick คือสู้กันทั้งเรื่อง ไม่เน้นเนื้อเรื่อง หรือไม่มีเนื้อเรื่อง

คนดูไม่คาดหวังสาระจากหนังพวกนี้ แค่ตีตั๋วเข้าโรงหนังเหมือนตีตั๋วเข้าสนามมวย

เวลาหนังแนวนี้เข้ามา ผมก็มักไปดู เป็นหนังคั่นรายการ

วันนี้หนังแนวนี้อีกเรื่องหนึ่งก็ปรากฏตัวที่บ้านเราเงียบๆ - The Furious

The Furious ก็คือ The Raid + องค์บาก

ตัวเอกบุกเข้าไปในอาคาร + ตามหาของหาย

เป็น องค์บาก เวอร์ชั่นตามหาลูก

The Furious เป็นหนังหลายสัญชาติ ผู้กำกับชาวญี่ปุ่น นักแสดงจีน ไทย อินโดนีเซีย อเมริกัน ฯลฯ

หนังเซ็ทฉากแบบเรื่อง Streets of Fire (1984) คือใช้ฉากสมมุติ ไม่บ่งว่าเป็นประเทศไหน ตำรวจแต่งชุดคล้ายๆ ตำรวจไทย แต่ติดตรา Police ภาษาอังกฤษ พูดอังกฤษ หลายส่วนใช้วิธีพากย์อังกฤษ จึงดูแปร่งๆ พิกล

เคนจิ ทานิงากิ ผู้กำกับมีประสบการณ์ทำงานหนังแนวนี้มานาน เคยเป็นผู้กำกับคิวบู๊ให้หนังมากมายหลายเรื่อง ทั้งหนังฮ่องกง ญี่ปุ่น ไปจนถึงฮอลลีวูด เช่น ชุด Rurouni Kenshin

ประมาณ พันนา ฤทธิไกร หรือ เหวียนเหอผิง ที่กำกับคิวบู๊จนเลื่อนฐานะเป็นผู้กำกับหนัง

หนังดูได้เพลินๆ ถ้าวางตรรกะและความคาดหวังทั้งหลายหน้าประตูโรงหนัง บทบู๊ดีในระดับหนึ่ง แต่หลายฉากสู้กันนานมากจนกลายเป็นหนังการ์ตูน คือไม่มีใครตายสักที

เหมือนจ้างนักบู๊มาแล้ว ใช้ให้คุ้มค่าแรงขั้นต่ำ

หนังรุนแรงมาก เลือดสาดทั้งเรื่อง ไม่เหมาะกับทุกคน

ผมแปลกใจที่นักวิจารณ์ต่างประเทศให้คะแนนเรื่องนี้สูงมาก Rotten Tomatoes 98% IMDb 7.9/10

ในความเห็นและรสนิยมส่วนตัว บอกตรงๆ ถ้าให้คะแนนสาระของหนัง ให้ 2/10 ก็ถือว่าใจดีมากแล้ว

แต่ถ้าให้คะแนนหนังบู๊อย่างเดียว ก็คงประมาณ 9/10

เชื่อว่าไม่มีใครไปดูเรื่องนี้ โดยคาดหวังว่าจะมีเนื้อเรื่องลุ่มลึกสะท้อนสังคมหรือเป็นปรัชญาชีวิต ดังนั้นคะแนนสูงน่าจะมาจากส่วนที่เป็นหนังบู๊

เทียบกับ องค์บาก แล้ว องค์บาก สนุกกว่าและมีเอกลักษณ์กว่า

สรุปคือเป็นหนังไร้สาระที่พอดูคลายเครียดก็ได้ ยังไงๆ ก็ดีกว่าดู cage fight ณ สนามมวยทำเนียบขาว จัดโดยโปรโมเตอร์ทรัมป์

(ฉายทางโรงภาพยนตร์)

วินทร์ เลียววาริณ 
19-6-26

วินทร์ เลียววาริณ รวมบทรีวิวหนังจำนวนหลายร้อยเรื่องในหนังสือใหม่ บ้าหนัง 1-4 มีจำหน่ายในรูปอีบุ๊คที่เว็บไซต์ winbookclub.com และที่ MEB

(มาตรการให้คะแนนของ วินทร์ เลียววาริณ : ความคิดสร้างสรรค์ + สาระ + ศิลปะการเล่าเรื่อง)