ในงานหนังสือที่ผ่านมา นักอ่านคนหนึ่งมาคุยกับผมเรื่องหนังสืออยู่พักหนึ่ง ผมจึงรู้ว่าเขาชอบอ่านหนังสือมากกว่าบริหารนิ้วมือบนจอมือถือ

นึกในใจ คงแก่เรียนอย่างนี้ อาจจะเป็นนักศึกษา

แต่เขาบอกว่าเขาเป็นไรเดอร์ส่งของ

ระหว่างที่รอสินค้าหรือลูกค้า ก็อ่านหนังสือ เขาพกหนังสือติดพาหนะ

นี่เป็นไรเดอร์ผู้ชอบอ่านหนังสือคนแรกที่ผมรู้จัก

ผมรู้สึกประทับใจเขามาก เพราะเขาพิสูจน์พลังของหนังสือ คนจำนวนมากบอกว่าไม่มีเวลาอ่านหนังสือ หนังสือยาวไปบ้าง หนาไปบ้าง สารพัดเหตุผล

ไรเดอร์คนนี้ยังพิสูจน์ให้เห็นว่า เราทุกคนมีสิทธิ์เท่าเทียมกันที่จะเลือกอ่านหรือไม่อ่าน

มาร์ก ทเวน กล่าวว่า “The man who does not read has no advantage over the man who cannot read.”

คนไม่อ่านหนังสือไม่มีข้อได้เปรียบกว่าคนอ่านไม่ออก

ผมบอกคนหลายคนที่ชอบอ้างว่าไม่มีเวลาอ่าน ให้ลองเจียดเวลาสักสิบนาทีทุกคืนก่อนนอน อ่านหนังสือ ทำให้เป็นนิสัย

มันจะเป็นช่วงเวลาที่เราอยู่กับความคิดของเรา ไม่วอกแวก เหมือนการทำสมาธิจิตอย่างหนึ่ง

ในอดีตผมมีหนังสือที่หัวเตียง และอ่านก่อนนอนเสมอ ตอนนี้สายตาแย่ลง เหนื่อยง่ายขึ้น อ่านได้ไม่มากเหมือนก่อน

แต่มันดีกว่าบริหารนิ้วบนจอมือถือก่อนนอน

ชีวิตอาจเปลี่ยน ถ้าเราให้การอ่านหนังสือกลับคืนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต

วินทร์ เลียววาริณ
10-4-26

ถ้าไม่มีสงครามอิหร่าน ข่าวนี้จะดัง

คือข่าวยานอวกาศ Artemis II เดินทางไปดวงจันทร์

นี่เป็นโครงการไปดวงจันทร์อีกรอบของสหรัฐฯ หลังจากว่างเว้นไปห้าสิบปี

สหรัฐฯไปดวงจันทร์ครั้งแรกในปี 1969 ไม่ใช่เพราะรักการผจญภัย หรือต้องการค้นคว้าด้านวิทยาศาสตร์ มันเป็นเรื่องการเมืองโลกล้วนๆ

ยังไง?

หลังจากสงครามโลกครั้งที่สองยุติ ก็เป็นปฐมบทของสงครามเย็นระหว่างโลกเสรีนิยมตะวันตกกับโลกคอมมิวนิสต์

ในเดือนตุลาคม ปี 1957 สหภาพโซเวียตส่งดาวเทียมดวงแรกของโลกหนัก 184 ปอนด์ ชื่อ สปุตนิก 1 โคจรรอบโลกครบหนึ่งรอบในเวลาเก้าสิบนาที

ผู้นำสหรัฐฯช็อกอย่างแรง รู้ว่าใครก็ตามที่ครองอวกาศจะครองโลก

การส่งดาวเทียมดวงแรกของโซเวียตเป็นการแสดงให้สหรัฐฯเห็นว่า เทคโนโลยีของโซเวียตเหนือกว่า

โซเวียตกระหน่ำดอกที่สอง ส่งสุนัขตัวหนึ่งขึ้นไป และดอกที่สามส่งมนุษย์คนแรกที่ขึ้นไปโคจรรอบโลกสำเร็จ ชื่อมิสเตอร์ ยูริ กาการิน

สหรัฐฯเปิดประชุมฉุกเฉิน ต้องตามโซเวียตในด้านอวกาศให้เร็วที่สุด ก่อนที่พวกโซเวียตจะสามารถพัฒนาขีปนาวุธติดดาวเทียม

สงครามเย็นย้ายสมรภูมิจากบนพื้นโลกไปที่เหนือชั้นบรรยากาศโลก 
สหรัฐฯระดมหัวกะทิมาสร้างจรวด ในระดับเดียวกับการทำระเบิดปรมาณูในโครงการแมนฮัตตัน

ก้าวแรกๆ เป็นไปอย่างเชื่องช้า และผิดพลาด เช่น นักบินสามคนในอพอลโล 1 ถูกไฟคลอกตาย

ขณะที่ดูเหมือนว่าอเมริกาจะแพ้ในเกมนี้ ประธานาธิบดี จอห์น เอฟ. เคนเนดี กลับกำหนดนโยบายไกลกว่าแค่ส่งดาวเทียมไปโคจรรอบโลก

เคนเนดีกล่าวสุนทรพจน์ต่อสภาสูงในวันที่ 25 พฤษภาคม 1961 ว่า "ข้าพเจ้าเชื่อว่าประเทศนี้สมควรรับภาระที่จะบรรลุเป้าหมายก่อนสิ้นทศวรรษนี้ ส่งมนุษย์ไปเหยียบดวงจันทร์ และกลับคืนสู่โลกอย่างปลอดภัย ไม่มีโครงการอวกาศใดในช่วงเวลานี้ที่น่าทึ่งสำหรับมนุษยชาติและสำคัญต่อการสำรวจอวกาศในระยะยาว และไม่มีโครงการใดที่ยากเย็นและแพงในการบรรลุเป้านี้..."

ทุกคนตะลึง ตั้งเป้าสูงมาก

แต่เมื่อนโยบายชัดเจน ระดมนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรชั้นเยี่ยมของประเทศมาทำงาน โครงการอพอลโลก็สำเร็จ ส่งมนุษย์ไปเหยียบดวงจันทร์ในวันที่ 20 กรกฎาคม 1969 หนึ่งปีก่อนเส้นตายของเคนเนดี  หลังจากอพอลโล 11 ลงดวงจันทร์ โซเวียตก็เลิกคิดไปเหยียบดวงจันทร์ เพราะเป็นหมายเลข 2 ไม่มีคุณค่าอะไร

อเมริกันชนะในเกมนี้

เมื่อชนะก็ไม่คิดจะสานต่อโครงการนี้อีก เปลืองเงินเปล่าๆ

แล้วทำไมตอนนี้จึงคิดไปดวงจันทร์อีกรอบ?

ก็เพราะผ่านไปหลายสิบปี ทั้งอินเดียและจีนส่งยานไปดวงจันทร์ โดยเฉพาะจีนที่หายใจรดต้นคอ ใครจะรู้ว่าจีนจะไม่ไปตั้งฐานหรืออาณานิคมที่ดวงจันทร์ สหรัฐฯสัมผัสแรงสั่นสะเทือนนี้ จำต้องทำอะไรสักอย่าง เพื่อสกัดกั้นจีน

นี่คือเหตุผลเดียวที่สหรัฐฯหวนกลับไปดวงจันทร์ หลังจากนั้นก็คงไปดาวอังคาร

ในเมื่อเป็นโครงการใหม่ที่สานต่อจากโครงการอพอลโล (Apollo) ก็ต้องตั้งชื่อที่เกี่ยวข้องกับโครงการก่อน

ปรากฏว่าตั้งชื่อ Artemis ได้เหมาะสมยิ่ง

ยังไง?

ตามตำนานกรีก Artemis กับ Apollo เป็นพี่น้องฝาแฝด คนแรกเป็นเทพธิดาแห่งการล่าคนหลังเทพธิดาแห่งตะวัน

ไม่ว่าจะชอบหรือไม่ก็ตาม โลกเราพัฒนาเทคโนโลยีเร็วที่สุด มากที่สุดในช่วงสงครามและเกิดการเผชิญหน้าทางการเมืองโลก

เมื่อจีนคุม rare earth ชาติอื่นๆ ก็ต้องรีบพัฒนา เมื่อสหรัฐฯสกัดกั้นชิพเข้าจีน จีนก็รีบพัฒนาชิพของตัวเองโดยด่วน

สงครามเย็นไม่เคยยุติ เพราะเราแบ่งเขาแบ่งเราตลอดประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ

อยู่ด้วยกันดีๆ ไม่เป็น

วินทร์ เลียววาริณ
8 เมษายน 2026

หมอบอกชาคริตว่าเขามีนิ่วจำนวนมากในถุงน้ำดี มันอาจจะอุดตันเมื่อไรก็ได้ ชาคริตเห็นคลิปจาก YouTube ยืนยันว่าดื่มน้ำส้มสายชูแอ๊ปเปิลไซเดอร์มากๆ จะขับนิ่วในถุงน้ำดีออกมาเป็นเมือกสีเขียว โดยไม่ต้องผ่าตัด ชาคริตก็ไปซื้อมาดื่มทุกวันนานเป็นเดือน ทุกครั้งที่ถ่ายเมือกสีเขียวออกมา ชาคริตก็นึกดีใจว่านิ่วหลุดออกมาแล้ว ไม่นานต่อมาชาคริตปวดท้องอย่างรุนแรง หมอบอกว่านิ่วอุดตัน ต้องผ่าตัดถุงน้ำดีทิ้ง

ชาคริตเสียเงินเสียเวลาดื่มน้ำส้มสายชูแอ๊ปเปิลไซเดอร์โดยเปล่าประโยชน์ เพราะเขาเชื่อคำบอกเล่ามากกว่าจะค้นคว้าและศึกษาความจริงทางการแพทย์ซึ่งชี้ว่า ขับนิ่วในถุงน้ำดีด้วยวิธีนี้ไม่ได้

ในสมัยนี้นิ่วอุดตันอาจไม่ทำให้ใครเสียชีวิต แต่หากเป็นมะเร็งและโรคร้ายแรงอื่นๆ ที่เรากินยาผีบอก ก็อาจตายเร็วขึ้นเพราะข้อมูลผิดๆ

ชาตรีกำลังตกงาน เพื่อนบอกเขาว่าเปลี่ยนชื่อแล้วจะเป็นมงคล ชีวิตจะดีขึ้น เพื่อนอีกคนบอกชาตรีว่าเปลี่ยนหมายเลขโทรศัพท์แล้วชีวิตจะดี ชาตรีก็เปลี่ยนชื่อเป็นชาติกาลและเปลี่ยนหมายเลขโทรศัพท์ ชีวิตของเขาดีขึ้น ชาติกาลก็สรุปว่าการเปลี่ยนชื่อและหมายเลขโทรศัพท์ได้ผลจริง ทั้งที่ความจริงเป็นช่วงเวลาที่เศรษฐกิจฟื้นตัว เขาจึงได้งานทำ

เหล่านี้เป็นตัวอย่างของการใช้ชีวิตแบบไม่ต้องคิด ไม่ต้องวิเคราะห์ เชื่อทุกอย่างที่คนอื่นป้อนให้ กลบฝังด้วยประโยค “ไม่เชื่ออย่าลบหลู่” และ “เรื่องบางเรื่องอยู่เหนือมนุษย์” และมันก็ทำให้ประเทศชาติเสียทรัพยากรไปโดยเปล่าประโยชน์ปีละมหาศาล ในรูปของยาผีบอก การเสริมแต่งความงาม อาหารพิสดารเพื่อสุขภาพ ความงมงายในในเทพเจ้าชื่อแปลกๆ ใหม่ๆ ฯลฯ

ถ้าได้ยินแล้วเชื่อเลยโดยไม่วิเคราะห์ว่ามันจริงหรือไม่ หรือจริงกี่ส่วน ก็ตกเป็นเหยื่อคนอื่นได้ง่ายดาย

หลายคนเชื่อคำพูดหรือคำแนะนำของคนที่มีการศึกษาสูง เป็นอาจารย์หรือผู้เชี่ยวชาญ เพียงเพราะ “คนบอกเป็นถึงด็อกเตอร์เชียวนะ”

อ่านไม่แตกไม่ทะลุ และไม่คิดสืบค้นข้อมูล เป็นปัญหาใหญ่มากของโลกโซเชียลในเวลานี้ ปัญหามันกว้างกว่าแค่ปัจเจก แต่มันทำลายทั้งสังคมและประเทศ

ในด้านเศรษฐกิจ ประเทศชาติเสียเงินปีละมหาศาล (เช่น เสียเงินซื้อยาผีบอก) ในด้านการพัฒนาประเทศ ก็ถอยหลังลงคลอง ในด้านการเมืองก็ทำให้เกิดความขัดแย้ง เพราะคนไร้คุณภาพ คิดไม่เป็น เชื่อง่าย จูงจมูกง่าย ท้ายที่สุด ผลเสียก็ตกต่อสังคมส่วนรวม

ดังนั้นหากเราต้องการสังคมที่ดีขึ้นในอนาคต ก็ต้องปลูกฝังคนที่มีคุณภาพแต่เล็ก

คุณสมบัติสำคัญที่สุดของนักเรียนไม่ใช่การเรียนวิชา แต่คือการวิเคราะห์เป็น

อย่าเพิ่งตกใจพอได้ยินคำว่า 'วิเคราะห์'

วิเคราะห์ก็แค่บอกว่า "ระวัง! อย่ารีบเชื่อ หาหลักฐานก่อนเชื่อ"

ไม่ใช้ความเชื่อนำทางชีวิต ให้ใช้ข้อมูลจริงเสมอ

สำหรับคนทั่วไปจะทำอย่างไรที่จะแก้ไขจุดนี้?

มีข้อแนะนำ 3 ข้อ :

1 ได้ยินได้ฟังอะไรก็ตามที่ดีเกินจริง ให้สรุปทันทีว่ามันไม่จริง (If it seems too good to be true, it probably is.) แล้วค้นหาหลักฐานยืนยัน ถ้ามันไม่จริงก็จะได้รู้แน่ ถ้ามันจริงก็ไม่เป็นไร

ตราบที่ข้อมูลยังไม่มีผลสรุป ให้สรุปไว้ก่อนว่าไม่จริง ทำให้เป็นนิสัย ชีวิตนี้ก็จะไม่ถูกใครหลอกง่ายๆ ไม่เสียเงินเสียทองง่ายๆ

2 ตั้งข้อสงสัยกับทุกเรื่องที่ได้ยินได้ฟัง ยิ่งคนพูดเป็นอาจารย์หรือผู้ทรงคุณวุฒิ ให้สงสัยมากขึ้นสองเท่า หลังจากสงสัย ให้ค้นหาข้อมูลว่าที่ได้ยินได้อ่านมาจริงไหม พูดครบถ้วนไหม

ทำไมเราต้องตั้งข้อสงสัยอาจารย์และผู้ทรงคุณวุฒิมากกว่า? ก็เพราะสถานะของพวกเขาทำให้เราประมาท ไม่คาดว่าข้อมูลหรือสิ่งที่พวกเขาเสนออาจผิดได้

อย่าลืมว่า

ก. อาจารย์ก็ผิดได้

ข. อาจารย์ปลอมมีเยอะมาก

ค. อาจารย์จริงที่ไร้จริยธรรมก็มีมาก

3 อัปเดตข้อมูลตลอดเวลา เพราะข้อมูลใดที่จริงในวันนี้ อาจจะไม่จริงในวันพรุ่งนี้ หรือจริงในบริบทหนึ่ง อาจไม่จริงในอีกบริบทหนึ่ง

ถ้าเราไม่อยากให้ลูกหลานของเราอยู่ในประเทศที่จมอยู่ในความมืดบอดทางปัญญา ก็ต้องปลูกฝังความสามารถในการคิดทะลุและมองทะลุด้วยแว่นวิเคราะห์

ไม่มีทางอื่น

วินทร์ เลียววาริณ
8 เมษายน 2026

taco (ทาโก) เป็นอาหารประจำชาติยอดนิยมของชาวเม็กซิกัน ใช้แผ่นแป้งตอร์ติยา (Tortilla) มาห่อเนื้อและผัก

คอนักอ่านวรรณกรรมย่อมคุ้นคำว่า ตอร์ติยา มันเป็นชื่อหนังสือ Tortilla Flat ของ จอห์น สไตน์เบ็ค นักเขียนรางวัลโนเบล (เป็นหนังสือดีเล่มหนึ่ง มีฉบับไทยแปลโดย ประมูล อุณหธูป ชื่อไทย โลกียชน ขอแนะนำ)

Tortilla Flat ในที่นี้ไม่ใช่ชื่อแฟลตหรือคอนโด แต่หมายถึงพื้นที่คนยากจนในมอนเทอรีย์ แคลิฟอร์เนีย

คอนักอ่านนิยายจีนกำลังภายในก็ย่อมคุ้นชื่อหนังสือ วีรบุรุษสำราญ ของโก้วเล้ง ตัวละครหลักสี่คนอาศัยร่วมกันในคฤหาสน์ซอมซ่อนาม เคหารุ่มรวย

วีรบุรุษสำราญ ดัดแปลงมาจาก Tortilla Flat

กลับมาที่ทาโก

แผ่นแป้งตอร์ติยาที่ใช้ทำทาโกมีทั้งแป้งตอร์ติยาขาวและแป้งตอร์ติยาข้าวโพด ส่วนเนื้อสัตว์ที่ใส่ในทาโกมักเป็นไก่ หมู และวัว ส่วนผักนิยมใช้ผักกาดแก้ว มะเขือเทศ ใส่เชดดาร์ชีสหรืออื่นๆ เติมซอสแล้วแต่ชอบ

นี่คือ taco

สะกดด้วยอักษรเล็ก

แต่ถ้าทาโกสะกดด้วยอักษรใหญ่ TACO จะให้ความหมายทางการเมืองโลกทันที

TACO ย่อมาจาก Trump Always Chickens Out

แปลว่าพี่ตั้มปอดแหกเสมอ

ที่มาของคำสแลงนี้คือ นักข่าวของ Financial Times ชื่อ Robert Armstrong ตั้งข้อสังเกตว่า คุณพี่ตั้มมักชอบขู่ชาวโลกเรื่องขึ้นภาษี ทำให้ตลาดหุ้นตก หลังจากนั้นพี่แกก็ถอยกลับ ทำให้ตลาดหุ้นดีดขึ้นมาตามเดิม (มีคนบอกว่ามันอาจเป็นวิธีปั่นหุ้นอย่างหนึ่ง)

อาการถอยกลับด้วยความกลัวนี้ ภาษาฝรั่งว่า chicken out

ปกติคำว่า chicken เป็นสแลงหมายถึงคนขี้ขลาด ไม่กล้า

chicken out จึงเป็นอาการกลัวจนต้องเลิกแผนเดิม ยกตัวอย่าง เช่น บอกเพื่อนว่าจะเลิกซักผ้าแล้ว แต่เปลี่ยนแผนถอยกรูดทันทีที่สบตาเมีย ดังนี้เป็นต้นไม่เป็นใบและราก

อาการ chicken out ของคุณพี่ตั้มปรากฏในเรื่องอื่นๆ ด้วย เช่น บอกว่าจะถล่มที่นั่นที่นี่ แต่เปลี่ยนใจ แล้วก็ประกาศชัยชนะ

ล่าสุดวันนี้คุณพี่ตั้มเพิ่งประกาศว่า จะถล่มอิหร่านให้ราบทั้งประเทศ หากไม่ยอมเจรจาภายในวันพรุ่งนี้

เดี๋ยวพรุ่งนี้ค่อยมาดูว่าท่านพี่จะกินทาโกไก่ (chicken taco) หรือ TACO ใหญ่ (chicken out)

เคี้ยกเคี้ยก

วินทร์ เลียววาริณ
7-4-26