ช่วงนี้ผมเริ่มไปดูหนังในโรงภาพยนตร์

ไม่ใช่เพราะร่ายกายหายดีแล้ว แต่เพราะยังไม่หายดี จึงต้องไป

มันเป็นคำสั่งหมอ

เอ๊ะ! ยังไง?

หมอบอกว่าให้เดินเยอะๆ จะฟื้นตัวเร็วขึ้น

ก็เชื่อฟังคำหมอ เดินไปที่โรงหนัง

ปกติการเดินทางจากบ้านไปโรงหนังก็โดยสารมอเตอร์ไซค์ แต่หมอยังห้ามนั่งยวดยานที่มีแรงสะเทือนสูง

การเดินไปโรงหนังก็เท่ากับยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว ได้เดินและได้ดูหนัง

เดินไปกลับราว 2-3 กิโล ก็ถือว่าได้เดินตามที่หมอสั่ง

ถ้าหมอไม่เห็นด้วย ก็คงต้องเปลี่ยน...

เปลี่ยนหมอ

ช่วงหลังนี้ทำอะไรช้าลง เดินช้า และเดินอย่างระวัง มีสติกำกับตลอดทุกย่างก้าว เพราะรู้ว่าหากหกล้มหรือเจ็ดล้ม มีโอกาสกลับไปหาพยาบาลสาวๆ อีก

แต่ไม่ดีกว่านะ

อาทิตย์นี้หนังสปีลเบิร์กเข้าโรง (Disclosure Day) ก็คงได้เดินอีก เฮ้อ! ทำไงได้ หมอสั่งมา

วินทร์ เลียววาริณ
10-6-26

อาทิตย์นี้ผมดูหนังโรงสองเรื่องคือ สตาร์ วอร์ส The Mandalorian and Grogu กับหนังซอมบี้เกาหลี Colony

บางคนอาจสงสัยว่าทำไมคะแนนเรื่องแรกห่างจากเรื่องที่สองมาก (7.7/10 กับ 9/10) ทั้งที่เรื่องแรกสนุกมาก

ประเด็นคือผมไม่ได้ให้คะแนนที่ความสนุก แต่ให้ที่ความสด

ผมเขียนรีวิวเรื่องแรกว่า มันมีพล็อตมากมาย แต่ไม่มีคอนเส็ปต์ (concept)

ส่วนเรื่องหลังมีคอนเส็ปต์ดี

ตรงนี้คงต้องขยายความ

คอนเส็ปต์คือไอเดียหลักของหนัง เป็นแก่นกลางที่ทั้งเรื่องเกาะยึดไว้ แล้วเดินหน้าไปตามนั้น ไม่มีองค์ประกอบส่วนเกินมาเกาะ (หรือมีน้อย)

ในเรื่อง The Mandalorian and Grogu ไม่มีแก่นกลาง มีแต่พล็อตซ้อนพล็อตซ้อนพล็อต หากตัดสักพล็อตทิ้ง ก็ไม่ทำให้ดูหนังไม่รู้เรื่อง

ตัดฉากสู้กับช้างเหล็ก เรื่องก็เดินหน้าได้

ตัดสัตว์ประหลาดไป เรื่องก็ไม่เสียหาย

พูดง่ายๆ คือเหมือนคนสร้างมีโจทย์มาก่อนว่า ต้องมีองค์ประกอบอะไรบ้างในหนัง แล้วแต่งพล็อตสวม

แต่หนังที่มีคอนเส็ปต์จะคิดคอนเส็ปต์ก่อน แล้วค่อยคิดพล็อตและองค์ประกอบมาเสียบ

คำว่า concept หมายความถึงแค่ความคิดหลักของเรื่อง ไม่ได้บ่งว่ามันดีหรือไม่ดี แต่หากคอนเส็ปต์นั้นดีมาก แปลกใหม่ ดูแล้วอ้าปากค้าง ตื่นเต้น เราเรียกมันว่า high-concept มักใช้กับหนัง ในวงการโฆษณาและวงการเขียน เรานิยมใช้คำว่า big idea มากกว่า แต่ทั้งสองคำนี้มีความหมายเหมือนกัน ใช้แทนกันได้ หมายถึงความคิดใหม่สด แปลก หลุดโลก (“คิดได้ไง!”) จดจำง่าย จำได้นาน อยู่ข้ามกาลเวลา บางครั้งเป็นไอเดียที่สร้างความเปลี่ยนแปลง อาจถึงขั้นที่ส่งผลกระทบต่อสายธารงานศิลปะ

high-concept ไม่เกี่ยวกับความยาก อาจเป็นไอเดียง่าย ๆ ไม่ซับซ้อน แต่แปลก ฉีกแนว บ่อยครั้งมาจากวิธีคิดแบบ  “what if?”

ตัวอย่างของงาน high-concept เช่น การโคลนไดโนเสาร์ขึ้นมามีชีวิตใหม่ใน Jurassic Park, ความสามารถควบคุมความฝันของคนอื่นได้ใน Inception, โรงเรียนพ่อมดใน Harry Potter, การใช้ชีวิตวันหนึ่งซ้ำกันเรื่อย ๆ ใน Groundhog Day, โลกที่เรารู้จักเป็นเพียงภาพลวงตาใน The Matrix, โครงการตกปลากลางแผ่นดินทะเลทรายใน Salmon Fishing in the Yemen, มือปืนถูกยิงแล้วมองเห็นภาพกลับหัวใน ฝนตกขึ้นฟ้า, การต่ออวัยวะเป็นมนุษย์คนใหม่ใน Frankenstein เป็นต้น

สภาวะ high-concept ของไอเดียหนึ่งอาจถูกลดระดับเป็นแค่ concept เฉย ๆ หรือเป็นธีมก็ได้ เพราะความแปลกใหม่-สด-ฉีกแนวในยุคหนึ่งอาจไม่แปลกใหม่-สด-ฉีกแนวในอีกยุคหนึ่ง เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้เสมอ ซึ่งมักเกิดจากการใช้มาก

ยกตัวอย่างเช่น เมื่อแรกที่ เอช. จี. เวลส์ เขียนเรื่อง The Time Machine โดยมาจากไอเดียว่า เกิดอะไรขึ้นหากเราสามารถเดินทางข้ามเวลาด้วยยานพาหนะ? เป็นที่มาของคอนเส็ปต์การเดินทางข้ามเวลาด้วยยานเวลา มันเป็น high-concept หรือ big idea ด้วย

ทว่าเมื่อคอนเส็ปต์นี้ถูกใช้มาก ๆ หลังจากผู้คนเคยชินกับการเดินทางข้ามเวลา มีหนังสือและหนังเกี่ยวกับเรื่องนี้มากมายนับไม่ถ้วน การเดินทางข้ามเวลาที่เคยเป็นกระแสหลักหรือสไตล์เฉพาะจึงลดสถานะความเป็น high-concept หรือ big idea ไปโดยปริยาย

เช่นกัน เมื่อแรกที่ แมรี เชลลี เขียนนวนิยายเรื่อง Frankenstein การต่ออวัยวะเป็นมนุษย์คนใหม่เป็น high-concept ต่อมามันก็กลายเป็นเรื่องธรรมดา จนกว่าจะมีคนคิดคอนเส็ปต์ใหม่เสียบเข้าไป

โดยส่วนตัว ผมมองว่าหนังในโลกนี้มีมากมาย ทำไมต้องดูเรื่องเซมเซม ไม่มีอะไรสดใหม่

นี่คือเหตุผลที่ให้คะแนนหนังที่มีคอนเส็ปต์ดีสูงเสมอ แม้ว่าการเดินเรื่องยังมีจุดบกพร่อง หรือแม้ว่าเรื่องจะไม่สนุก

วินทร์ เลียววาริณ
9-6-26

ผมจำได้ว่าเมื่อสี่สิบปีก่อน เมื่อผมเริ่มเขียนเรื่องสั้นแนวทดลอง (experimental short stories) อย่างต่อเนื่อง ผู้อ่านจำนวนหนึ่งเปรยว่า นักเขียนจะเล่นแนวนี้ไปได้สักกี่น้ำ

เพราะมันเป็นงานเล่นรูปแบบซึ่งไม่น่าจะเล่นได้นานก่อนหมดมุข

เมื่อนักข่าวถามผมคำถามดังกล่าว ผมก็ตอบว่า "เล่นได้ตลอดกัลปาวสาน"

เพราะผมเชื่อว่าพลังความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ไร้จุดจบ

ผมจึงไม่ค่อยอดทนกับหนังจำพวก lazy writing ไม่ยอมคิดเอาเสียเลย

หนังตระกูลซอมบี้ก็เช่นกัน สร้างมาเป็นร้อยๆ เรื่อง ซ้ำกันบ้าง แต่ก็มีคนคิดอะไรแปลกใหม่ออกมาเสมอ ยกตัวอย่าง เช่น Kingdom (สัญชาติเกาหลี โยงซอมบี้กับหนังประวัติศาสตร์ One Cut of the Dead (สัญชาติญี่ปุ่น โยงซอมบี้กับการสร้างหนัง) Zombieland ทำเป็นหนังตลก เป็นต้น

ไปได้ไม่มีวันจบ

หนังซอมบี้เรื่องล่าสุดเป็นสัญชาติเกาหลี ชื่อ Colony (군체) ยังอุตส่าห์หาแง่มุมใหม่มานำเสนอจนได้ นั่นคือสร้างเป็นไซไฟ โยงเรื่อง collective intelligence เข้ากับซอมบี้ ทำให้มันมีความใหม่สดขึ้นมาทันใด

นี่เป็นงานของผู้กำกับที่สร้างหนังซอมบี้มาแล้วสองเรื่องคือ Train to Busan (2016) และ Peninsula (2020)

หนังมีความคิดสร้างสรรค์ มีความสด ที่เหลือก็เดินตามขนบหนังซอมบี้ บวกกับโครงหนัง Die Hard

หนังมีจุดหลวมบ้าง overacting มาก ตัวละครที่ไม่จำเป็นไม่น้อย แต่มองในภาพรวมเป็นหนังสดเรื่องหนึ่ง และให้ความบันเทิงสูง

นี่บอกเราว่า หากคนเขียนบทเค้นความคิดสร้างสรรค์ ก็จะได้อะไรใหม่ๆ จนได้

ด้วยทัศนคติแบบนี้ จึงไม่แปลกที่เกาหลีกำลังเดินนำในวงการหนังของโลก

9/10
(ฉายทางโรงภาพยนตร์)

วินทร์ เลียววาริณ 
9-6-26

วินทร์ เลียววาริณ รวมบทรีวิวหนังจำนวนหลายร้อยเรื่องในหนังสือใหม่ บ้าหนัง 1-4 มีจำหน่ายในรูปอีบุ๊คที่เว็บไซต์ winbookclub.com และที่ MEB

(มาตรการให้คะแนนของ วินทร์ เลียววาริณ : ความคิดสร้างสรรค์ + สาระ + ศิลปะการเล่าเรื่อง)