ผมแปลกใจกับตัวเองทีเดียว เมื่อพบว่าในรอบเดือนที่ผ่านมา ผมเขียนงานชุด Geopolitics แทบทุกวัน ซึ่งเป็นเรื่องไม่ปกติ

ผมเริ่มคอลัมน์นี้เล่นๆ ราวปี 2565 เขียนประปราย กะปริบกะปรอย หากมีเหตุการณ์น่าสนใจ น่าพูดถึง ก็เขียนที

บางครั้งก็ว่างเว้นไปพักใหญ่

แต่ปีนี้เขียนถี่มาก

ขนาดยังไม่ได้เขียนเรื่องกำเนิดอิษราเอร ตอนนี้ก็หนาพอรวมเล่มได้แล้ว

อย่างไรก็ตาม ไม่เคยคิดว่าจะรวมเล่มเรื่องชุดนี้ เพราะคิดว่าคงขายไม่ออก

ยังไม่ลืมประสบการณ์จากเล่มก่อนคือ สร้างชาติจากศูนย์ เรื่องเกี่ยวกับลีกวนยู เป็นเล่มที่ขายยาก ไม่ใช่เพราะคนอ่านไม่ชอบ แต่เพราะหลายคนเห็นว่าอ่านจากเพจแล้ว ไม่ต้องซื้อก็ได้

นี่คือบทเรียนของการเขียนให้อ่านฟรี

ดังนั้นหากคิดจะตีพิมพ์ Geopolitics เป็นเล่มจริง ก็ต้องรวมบทความที่ไม่ได้โพสต์ให้อ่านก่อนด้วย ไม่งั้นก็คงเจ็บตัวอีก

Geopolitics เป็นงานแนวประวัติศาสตร์ เน้นประวัติศาสตร์โลก แนวคล้าย วีรบุรุษที่เราลืม + สร้างชาติจากศูนย์ แต่สโคปกว้างกว่ามาก

ถ้าเป็นเมื่อ 20 ปีก่อน ก็คงตีพิมพ์แน่นอน แต่ตอนนี้ไม่แน่ใจ

เดี๋ยวนี้ตีพิมพ์หนังสือสักเล่มหนึ่ง กลัวว่าจะเจ็บตัว

บางคนอาจบอกว่าก็ทำ pre-order ซี

ก็ทำไปแล้ว แต่ pre-order ที่ผ่านมาหลายเล่ม ก็แค่ไม่ขาดทุนเท่านั้น ยังห่างไกลจากกำไรเลี้ยงบริษัท

ก็ว่ากันไป ไหวก็ไปต่อ

เรื่องการเมืองโลก ต้องอ่านทันเหตุการณ์จึงจะสนุก ถ้าอ่านช้าไป ก็เหมือนอ่านหนังสือประวัติศาสตร์ที่ผ่านไปแล้ว

ตรงนี้รักษาสมดุลได้ยาก ระหว่างส่วนที่ลงให้อ่านทันเหตุการณ์ กับส่วนที่จะพิมพ์เป็นเล่ม

เฮ้อ! ไปเขียนเรื่องการเมืองเซ็กซ์ขายดีกว่า ชื่อคอลัมน์ Sexpolitics

แต่คงเขียนทุกวันไม่ไหว มันเหนื่อย

วินทร์ เลียววาริณ
20-4-26

อาทิตย์ก่อนช่องแคบฮอร์มุซก็เหมือนกล่องใส่แมว

แมวของเชรอดิงเออร์ (Schrödinger's cat)

เออร์วิน เชรอดิงเออร์ เป็นนักฟิสิกส์ที่มีชื่อเสียงของโลก ระดับรางวัลโนเบล เขามีชื่อเสียงจาก thought experiment หนึ่ง สมมุติว่ามีกล่องที่ปิดสนิททุกด้าน ภายในกล่องใส่สารกัมมันตภาพรังสี เครื่องวัดการแผ่รังสี ขวดยาพิษไซยาไนด์ และแมวหนึ่งตัว

สมมุติว่าสารกัมมันตภาพรังสีสลายตัว เครื่องไกเกอร์ เคาน์เตอร์ จะตรวจจับได้ และกลไกจะทำงานโดยปล่อยค้อนลงมาทุบขวดบรรจุยาพิษแตก แมวจะตาย แต่ถ้าสารรังสีไม่สลายตัว แมวก็รอด

ในสายตาของเราซึ่งเป็นผู้ดูเหตุการณ์ เราไม่มีทางรู้ ‘ความจริง’ จนกว่าในชั่วขณะจิตที่เราเปิดกล่อง แต่ก่อนหน้าที่เราเปิดกล่อง แมวตัวนั้นมีสิทธิ์ที่จะอยู่หรือตายเท่าๆ กัน

ใช่ อาทิตย์ก่อน ช่องแคบฮอร์มุซเปิดและปิดพร้อม เพราะสหรัฐฯและอิหร่านผลัดกันเปิดและปิด

จนเมื่อวานนี้ อิหร่านก็เปิดช่องแคบ

ผ่านไปไม่ถึง 24 ชั่วโมงก็ปิดอีก

แค่วันเดียวสถานการณ์เปลี่ยนไป 180 องศา

เราคนนอกที่มองดู 'กล่องใส่แมว' ไม่รู้เหตุผลที่แน่ชัดว่าทำไมอิหร่านทำอย่างนั้น

สื่อรัฐของอิหร่านบอกตอนเปิดว่า ยอมเปิดช่องแคบ "ตามสัญญาหยุดยิง"

และบอกตอนปิดรอบสองว่าเพราะ "สหรัฐฯไม่ทำตามสัญญา"

แต่เราไม่รู้ว่าเหตุผลจริงๆ คืออะไร เพราะการที่สหรัฐฯปิดก็เหมือนไม่ปิด เพราะเรือรบอยู่ไกลมาก

เป็นไปได้ไหมที่อิหร่านมองดูสหรัฐฯส่งทหารเข้าไปอีกหนึ่งหมื่นคน เพิ่มจากที่มีอยู่เดิมห้าหมื่นคน ในช่วงที่หยุดยิง เพื่อเตรียมสงครามรอบใหม่? และปิดช่องแคบเพื่อเตรียมพร้อม? เพราะสหรัฐฯมีนิสัยชอบบุกตอนเจรจาสันติภาพ

เราไม่รู้

เดี๋ยวก็รู้

...................

thought experiment ของเชรอดิงเออร์เกี่ยวกับโลกควอนตัม โลกของอนุภาคที่อธิบายด้วยสามัญสำนึกไม่ได้ วิถีของอนุภาคคาดเดาไมไ่ด้ ทุกอย่างเป็นไปได้

การทดลองทางความคิดนี้อาจอยากบอกว่า บางทีเบื้องนอกโน้นอาจมีหลายจักรวาล โลกหนึ่งแมวเป็น โลกหนึ่งแมวตาย

โลกหนึ่งไม่มีสงครามอิหร่าน โลกหนึ่งมีสงคราม

โลกหนึ่งอิษราเอรเป็นพวกรักสันติ อยู่อย่างสงบเสงี่ยม อีกโลกหนึ่งก่อสงครามไปทั่ว

น่าเสียดายที่ในจักรวาลของเรา เราอยู่ในโลกใบหลัง

โลกที่แมวตาย โลกที่เกิดสงครามไม่หยุดหย่อน

วินทร์ เลียววาริณ
19-4-26

ข่าวดี (ในระดับหนึ่ง) เมื่อวานนี้คือ อิหร่านเปิดช่องแคบฮอร์มุซทั้งหมด โดยมีข้อแม้ว่า โปรโมชั่นนี้มีเฉพาะช่วงที่มีการหยุดยิงที่เลบานอน

เท่ากับยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว นั่นคือ หนึ่ง ทำให้สะหะรัดตั้งรับ เพราะตอนนี้สะหะรัดต่างหากที่ปิดช่องแคบ

สอง หากชาวโลกอยากให้น้ำมันไหลจากตะวันออกกลางเป็นปกติ ก็ต้องกดดันให้อิษราเอรเลิกกร่าง

คำถามคืออิษราเอรจะเลิกกร่างไหม คำตอบคือไม่มีทาง

จึงคาดได้ว่าหลังจากนั้นก็ยิงกันต่อ และน้ำมันก็หยุดไหล หรือไหลๆ หยุดๆ เหมือนต่อมลูกหมากโต

ตอนนี้ชาวโลกกลัวอิษราเอรจริงๆ คุณพี่หนีถันฯฆ่าคนทุกวัน และชอบประกาศด้วยว่าวันนี้ฆ่าใครไปบ้าง

เดี๋ยวก็ขับออกจากปายและพะงันหรอก!

ก่อนจะไปต่อ มีเรื่องที่ค้างอยู่ ยังไม่ได้เล่า

มีเกร็ดหนึ่งของสงครามอิหร่านที่ไม่ได้ปรากฏในสื่อตะวันตก เกี่ยวกับการเจรจาที่กรุงอิสลามาบัด เมืองหลวงของปากีสถานเมื่อหลายวันก่อน

ข้อมูลที่จะเล่าต่อไปนี้เป็นคำให้การของหนึ่งในทีมเจรจาชาวอิหร่าน

ในการเจรจาครั้งนี้ เจดีย์แว้นเป็นตัวแทนของฝ่ายสะหะรัด แต่ไม่มีอำนาจเต็มเหมือนทีมอิหร่าน ทีมอเมริกันติดต่อกับวอชิงตันตลอดรายการ ส่วนทีมอิหร่านไม่ได้ติดต่อกลับเตหะราน เพราะได้รับอำนาจเต็ม

เจดีย์แว้นเป็นแค่เด็กส่งข่าว ต้องโทร.รายงานเจ้าคุณตั้มสิบกว่าครั้ง

ในที่สุดเมื่อการเจรจาทำท่าจะก้าวหน้า ทันใดนั้นก็มีโทรศัพท์มาถึง หลังจากแว้นรับสายแล้ว การเจรจาก็ล่ม

เพราะคนที่โทร.มาหาคือเจ้าคุณหนีถันฯ

ในการเจรจาครั้งนี้ ฝ่ายสหรัฐฯเดินทางเข้าออกประเทศตามปกติ ไม่ต้องกลัวหน้าอินทร์หน้าพรหมที่ไหน

ต่างจากทีมนักเจรจาจากอิหร่าน ต้องระวังตัวสุดขีด โดยเฉพาะขากลับ

มีสมาชิกบางคนในทีมเจรจาอิหร่านเป็นเป้าหมายการฆ่าของมอส splash นอกจากนี้บางสื่อในสะหะรัดยังยุให้จัดการสังหารทีมนักเจรจาอิหร่านเสีย

นักเจรจาขึ้นเครื่องบินออกจากกรุงอิสลามาบัดโดยแยกเครื่องบินเป็นสองลำ ทุกคนรู้ว่าตอนบินกลับอาจจะปรากฏขีปนาวุธลึกลับมาเสย ของกำนัลจากคุณพี่หนีถันฯ พวกเขาจึงต้องทำใจว่าอาจกลับไม่ถึงบ้าน

เครื่องบินพานักเจรจาชาวอิหร่านขึ้นฟ้า โดยมีเครื่องบินรบของปากีสถานคุ้มกัน แต่มันก็ไม่ได้รับประกันว่าจะปลอดภัย

เครื่องบินมุ่งหน้าไปที่กรุงเตหะรานก็จริง แต่ร่อนลงจอดฉุกเฉินที่เมือง Mashhad ใกล้ชายแดนอัฟกานิสถานและเติร์กเมนิสถาน ทีมนักเจรจาเดินทางทางรถไฟต่อไปถึงกรุงเตหะราน ระยะทาง 700 กว่ากิโลเมตร

ดูเหมือนชาวอิหร่านทุกคนใช้ชีวิตเสมือนวันนี้เป็นวันสุดท้าย เพราะอาจได้รับของกำนัลจากอิษราเอรได้ทุกเมื่อ ทุกที่

เช่นเดียวกับกาซา เลบานอน ฯลฯ นี่ก็คือราคาของการอยู่ฝ่ายตรงข้ามกับอิษราเอร

เมื่อวานนี้ ตัวแทนจากปากีสถานเดินทางไปถึงเตหะรานแล้ว เพื่อเตรียมจัดการเจรจารอบสอง แต่ฝ่ายอิหร่านบอกว่า คงไม่ไปจัดที่กรุงอิสลามาบัดอีก เพราะมีความเสี่ยงสูง

เครียดว่ะ!

คราวนี้คงไปจัดที่จีนหรือรัสเซีย อุ่นใจกว่า

เพราะขืนเจ้าคุณหนีถันฯไปยุ่มย่ามที่นั่น "คราวนี้มึงโดนแน่"

เคี้ยกเคี้ยก

วินทร์ เลียววาริณ
18-4-26