สตีเวน สปิลเบิร์ก คือพ่อมดแห่งภาพยนตร​์ เดวิด โคพพ์ คือมือเขียนบทแถวหน้าของฮอลลีวูด เมื่อสองคนนี้มารวมหัวกันทำหนังไซไฟสักเรื่อง ย่อมเป็นเหตุการณ์ที่ผู้คนติดตาม

นี่คือเรื่อง Disclosure Day หนังแนวไซไฟ-มนุษย์ต่างดาว

สปิลเบิร์กลุ่มหลงเรื่องแนวมนุษย์ต่างดาวมาอย่างน้อยก็ห้าสิบปีแล้ว เริ่มที่เรื่อง Close Encounters of the Third Kind (1977) มนุษย์ต่างดาวมาเยือนโลก มนุษย์ต่างดาวมีหน้าตาแบบคน สองแขนสองขาลีบ หัวโต ตาโต

ตามมาด้วย E.T. the Extra-Terrestrial (1982) มนุษย์ต่างดาวก็มีหน้าตาแบบคน สองแขนสองขาลีบ หัวโต ตาโตเหมือนเดิม

ในวงการวิทยาศาสตร์ โอกาสที่สิ่งมีชีวิตต่างดาวหน้าตาเหมือนคน หรือเป็นพวก humanoid นั้นเป็นเรื่องยาก แต่เอาเถอะ นี่เป็นหนัง ยอมหลับตาข้างหนึ่ง ดูซิว่าหนังจะนำเสนออะไรใหม่ๆ บ้าง

(มีสปอยเลอร์)

คำตอบคือมันเป็นหนังเซมเซม คนกลุ่มหนึ่งขโมยความลับของทางการเกี่ยวกับมนุษย์ต่างดาว หนีการตามล่าทั้งเรื่อง แล้วจบที่เผยแพร่ความลับนั้น

หนังเรื่องนี้เป็นตัวอย่างของการแต่งเรื่องให้ซับซ้อน มีองค์ประกอบมากมาย แต่เมื่อนำมารวมกันกลับเลอะ

ความจริงหนังมีองค์ประกอบบางอย่างที่น่าสนใจ เช่น การ 'ถอดร่าง' แต่เมื่อใส่ในโครงเรื่องหลักที่เซมเซม มันก็เป็นเพียงผงชูรสที่ไม่ทำให้หนังไปรอด

หนังเรื่องนี้ชี้ว่าผู้สร้างยังจมในกรอบคิดเดิม ยังยึดมั่นถือมั่นกับมนุษย์ต่างดาวสองแขนสองขาหัวโต ยังไม่สามารถเสนอประเด็นใหม่ในประเด็นเก่าอย่างมนุษย์ต่างดาวที่รอสเวล

ยังคงใช้โครงเรื่องเดิมคือมนุษย์ต่างดาวที่มีความสามารถเดินทางข้ามดาราจักร แต่ทำยานตกบนโลก ตกระกำลำบากบนโลก ปล่อยให้มนุษย์ทำการผ่าตัด

หนังขาดเหตุผล โดยเฉพาะฉากจบที่เมื่อเผยแพร่คลิปลับ ไม่มีสื่อใดสักสื่อในโลกทำการตรวจสอบ ไม่มีใครสักคนในโลกสักคนที่สงสัยว่ามันจริงหรือไม่จริง ทุกคนที่ใช้ชีวิตอยู่ในโลกเฟกนิวส์ทุกวี่ทุกวันเชื่อมันหมด

นี่เป็นงานเสียของ เป็นหนังน่าผิดหวังที่สุดเรื่องหนึ่งของสปิลเบิร์ก

Disappointment Day

5/10
(ฉายทางโรงภาพยนตร์)

วินทร์ เลียววาริณ 
12-6-26

วินทร์ เลียววาริณ รวมบทรีวิวหนังจำนวนหลายร้อยเรื่องในหนังสือใหม่ บ้าหนัง 1-4 มีจำหน่ายในรูปอีบุ๊คที่เว็บไซต์ winbookclub.com และที่ MEB

(มาตรการให้คะแนนของ วินทร์ เลียววาริณ : ความคิดสร้างสรรค์ + สาระ + ศิลปะการเล่าเรื่อง)

ช่วงนี้ผมเริ่มไปดูหนังในโรงภาพยนตร์

ไม่ใช่เพราะร่ายกายหายดีแล้ว แต่เพราะยังไม่หายดี จึงต้องไป

มันเป็นคำสั่งหมอ

เอ๊ะ! ยังไง?

หมอบอกว่าให้เดินเยอะๆ จะฟื้นตัวเร็วขึ้น

ก็เชื่อฟังคำหมอ เดินไปที่โรงหนัง

ปกติการเดินทางจากบ้านไปโรงหนังก็โดยสารมอเตอร์ไซค์ แต่หมอยังห้ามนั่งยวดยานที่มีแรงสะเทือนสูง

การเดินไปโรงหนังก็เท่ากับยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว ได้เดินและได้ดูหนัง

เดินไปกลับราว 2-3 กิโล ก็ถือว่าได้เดินตามที่หมอสั่ง

ถ้าหมอไม่เห็นด้วย ก็คงต้องเปลี่ยน...

เปลี่ยนหมอ

ช่วงหลังนี้ทำอะไรช้าลง เดินช้า และเดินอย่างระวัง มีสติกำกับตลอดทุกย่างก้าว เพราะรู้ว่าหากหกล้มหรือเจ็ดล้ม มีโอกาสกลับไปหาพยาบาลสาวๆ อีก

แต่ไม่ดีกว่านะ

อาทิตย์นี้หนังสปีลเบิร์กเข้าโรง (Disclosure Day) ก็คงได้เดินอีก เฮ้อ! ทำไงได้ หมอสั่งมา

วินทร์ เลียววาริณ
10-6-26

อาทิตย์นี้ผมดูหนังโรงสองเรื่องคือ สตาร์ วอร์ส The Mandalorian and Grogu กับหนังซอมบี้เกาหลี Colony

บางคนอาจสงสัยว่าทำไมคะแนนเรื่องแรกห่างจากเรื่องที่สองมาก (7.7/10 กับ 9/10) ทั้งที่เรื่องแรกสนุกมาก

ประเด็นคือผมไม่ได้ให้คะแนนที่ความสนุก แต่ให้ที่ความสด

ผมเขียนรีวิวเรื่องแรกว่า มันมีพล็อตมากมาย แต่ไม่มีคอนเส็ปต์ (concept)

ส่วนเรื่องหลังมีคอนเส็ปต์ดี

ตรงนี้คงต้องขยายความ

คอนเส็ปต์คือไอเดียหลักของหนัง เป็นแก่นกลางที่ทั้งเรื่องเกาะยึดไว้ แล้วเดินหน้าไปตามนั้น ไม่มีองค์ประกอบส่วนเกินมาเกาะ (หรือมีน้อย)

ในเรื่อง The Mandalorian and Grogu ไม่มีแก่นกลาง มีแต่พล็อตซ้อนพล็อตซ้อนพล็อต หากตัดสักพล็อตทิ้ง ก็ไม่ทำให้ดูหนังไม่รู้เรื่อง

ตัดฉากสู้กับช้างเหล็ก เรื่องก็เดินหน้าได้

ตัดสัตว์ประหลาดไป เรื่องก็ไม่เสียหาย

พูดง่ายๆ คือเหมือนคนสร้างมีโจทย์มาก่อนว่า ต้องมีองค์ประกอบอะไรบ้างในหนัง แล้วแต่งพล็อตสวม

แต่หนังที่มีคอนเส็ปต์จะคิดคอนเส็ปต์ก่อน แล้วค่อยคิดพล็อตและองค์ประกอบมาเสียบ

คำว่า concept หมายความถึงแค่ความคิดหลักของเรื่อง ไม่ได้บ่งว่ามันดีหรือไม่ดี แต่หากคอนเส็ปต์นั้นดีมาก แปลกใหม่ ดูแล้วอ้าปากค้าง ตื่นเต้น เราเรียกมันว่า high-concept มักใช้กับหนัง ในวงการโฆษณาและวงการเขียน เรานิยมใช้คำว่า big idea มากกว่า แต่ทั้งสองคำนี้มีความหมายเหมือนกัน ใช้แทนกันได้ หมายถึงความคิดใหม่สด แปลก หลุดโลก (“คิดได้ไง!”) จดจำง่าย จำได้นาน อยู่ข้ามกาลเวลา บางครั้งเป็นไอเดียที่สร้างความเปลี่ยนแปลง อาจถึงขั้นที่ส่งผลกระทบต่อสายธารงานศิลปะ

high-concept ไม่เกี่ยวกับความยาก อาจเป็นไอเดียง่าย ๆ ไม่ซับซ้อน แต่แปลก ฉีกแนว บ่อยครั้งมาจากวิธีคิดแบบ  “what if?”

ตัวอย่างของงาน high-concept เช่น การโคลนไดโนเสาร์ขึ้นมามีชีวิตใหม่ใน Jurassic Park, ความสามารถควบคุมความฝันของคนอื่นได้ใน Inception, โรงเรียนพ่อมดใน Harry Potter, การใช้ชีวิตวันหนึ่งซ้ำกันเรื่อย ๆ ใน Groundhog Day, โลกที่เรารู้จักเป็นเพียงภาพลวงตาใน The Matrix, โครงการตกปลากลางแผ่นดินทะเลทรายใน Salmon Fishing in the Yemen, มือปืนถูกยิงแล้วมองเห็นภาพกลับหัวใน ฝนตกขึ้นฟ้า, การต่ออวัยวะเป็นมนุษย์คนใหม่ใน Frankenstein เป็นต้น

สภาวะ high-concept ของไอเดียหนึ่งอาจถูกลดระดับเป็นแค่ concept เฉย ๆ หรือเป็นธีมก็ได้ เพราะความแปลกใหม่-สด-ฉีกแนวในยุคหนึ่งอาจไม่แปลกใหม่-สด-ฉีกแนวในอีกยุคหนึ่ง เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้เสมอ ซึ่งมักเกิดจากการใช้มาก

ยกตัวอย่างเช่น เมื่อแรกที่ เอช. จี. เวลส์ เขียนเรื่อง The Time Machine โดยมาจากไอเดียว่า เกิดอะไรขึ้นหากเราสามารถเดินทางข้ามเวลาด้วยยานพาหนะ? เป็นที่มาของคอนเส็ปต์การเดินทางข้ามเวลาด้วยยานเวลา มันเป็น high-concept หรือ big idea ด้วย

ทว่าเมื่อคอนเส็ปต์นี้ถูกใช้มาก ๆ หลังจากผู้คนเคยชินกับการเดินทางข้ามเวลา มีหนังสือและหนังเกี่ยวกับเรื่องนี้มากมายนับไม่ถ้วน การเดินทางข้ามเวลาที่เคยเป็นกระแสหลักหรือสไตล์เฉพาะจึงลดสถานะความเป็น high-concept หรือ big idea ไปโดยปริยาย

เช่นกัน เมื่อแรกที่ แมรี เชลลี เขียนนวนิยายเรื่อง Frankenstein การต่ออวัยวะเป็นมนุษย์คนใหม่เป็น high-concept ต่อมามันก็กลายเป็นเรื่องธรรมดา จนกว่าจะมีคนคิดคอนเส็ปต์ใหม่เสียบเข้าไป

โดยส่วนตัว ผมมองว่าหนังในโลกนี้มีมากมาย ทำไมต้องดูเรื่องเซมเซม ไม่มีอะไรสดใหม่

นี่คือเหตุผลที่ให้คะแนนหนังที่มีคอนเส็ปต์ดีสูงเสมอ แม้ว่าการเดินเรื่องยังมีจุดบกพร่อง หรือแม้ว่าเรื่องจะไม่สนุก

วินทร์ เลียววาริณ
9-6-26